چگونه توانستم در دانش آموزان پایه دوازدهم (رشته معارف) نسبت به درس تاریخ ایران، اشتیاق و علاقه ایجاد کنم؟

درس تاریخ ایران به عنوان بخشی مهم از هویت فرهنگی و ملی، نقش اساسی در پرورش نگاه تحلیلی و تاریخی دانش آموزان دارد. با این حال، در بسیاری از کلاس های درس، این درس به دلیل شیوه های سنتی تدریس و تلقی حفظی بودن مطالب، با بی علاقگی و کاهش انگیزه یادگیری دانش آموزان همراه است. مسئله ای که در کلاس دوازدهم رشته علوم و معارف اسلامی دبیرستان دخترانه سما تهران (علوم و معارف اسلامی سعادت) نیز مشاهده شد. در این کلاس ۹ نفره، اغلب دانش آموزان تاریخ ایران را درسی کم کاربرد و صرفا مبتنی بر حفظ مطالب تلقی می کردند و همین نگرش باعث کاهش مشارکت فعال آنان در کلاس شده بود. این مسئله، دغدغه ای جدی برای معلم ایجاد کرد؛ زیرا دانش آموزان رشته معارف به طور طبیعی باید ارتباط عمیق تری با ریشه های تاریخی و فرهنگی جامعه اسلامی و ایرانی برقرار کنند.هدف این اقدام پژوهی، شناسایی عوامل موثر بر کاهش علاقه دانش آموزان به درس تاریخ ایران و اجرای راهکارهایی برای افزایش انگیزه، مشارکت و اشتیاق آنان نسبت به این درس بود. این پژوهش در سال تحصیلی ۱۴۰۴–۱۴۰۵ توسط نجمه حسینمردی، دبیر تاریخ با مدرک سطح دو حوزه و کارشناسی ارشد کلام شیعه و تاریخ تشیع، در پایه دوازدهم متوسطه دوم انجام شد. روش پژوهش از نوع اقدام پژوهی و مبتنی بر چرخه شناسایی مسئله، جمع آوری اطلاعات، طراحی و اجرای راهکارها و ارزیابی نتایج بود. داده ها از طریق مشاهده مستقیم کلاس، گفت وگو با دانش آموزان، بررسی عملکرد تحصیلی آنان و بازخوردهای کلاسی گردآوری شد.در مرحله تحلیل، مشخص شد که مهم ترین عوامل بی انگیزگی دانش آموزان شامل تصور حفظی بودن درس تاریخ، عدم ارتباط محتوای کتاب با زندگی امروز، کمبود فعالیت های مشارکتی در کلاس و استفاده محدود از روش های فعال یاددهی–یادگیری است. بر همین اساس مجموعه ای از راهکارهای آموزشی طراحی و اجرا شد. از جمله این راهکارها می توان به استفاده از روایت گری تاریخی و داستان پردازی در تدریس، برقراری پیوند میان رویدادهای تاریخی و مسائل معاصر، استفاده از روش گفت وگوی کلاسی و پرسش های چالش برانگیز، سپردن نقش های پژوهشی کوتاه به دانش آموزان، و بهره گیری از شیوه های مشارکتی مانند تحلیل وقایع تاریخی در قالب بحث گروهی اشاره کرد. همچنین تلاش شد فضای کلاس از حالت انتقال صرف اطلاعات به محیطی تعاملی و اندیشه محور تبدیل شود تا دانش آموزان خود در فرایند کشف معنا و تحلیل رویدادهای تاریخی مشارکت داشته باشند.نتایج اجرای این اقدامات نشان داد که به کارگیری روش های فعال و معنادار در تدریس تاریخ می تواند نگرش دانش آموزان را نسبت به این درس تغییر دهد. پس از اجرای راهکارها، میزان مشارکت دانش آموزان در بحث های کلاسی افزایش یافت، علاقه آنان به طرح پرسش های تحلیلی بیشتر شد و نگاه آنان به تاریخ از یک درس حفظی به دانشی قابل فهم و مرتبط با هویت فرهنگی تغییر یافت. علاوه بر این، کیفیت پاسخ های تحلیلی در ارزشیابی های کلاسی نیز بهبود قابل توجهی پیدا کرد.یافته های این اقدام پژوهی نشان می دهد که اگر معلم بتواند میان محتوای تاریخی و تجربه های فکری و هویتی دانش آموزان پیوند ایجاد کند، درس تاریخ از حالت خشک و حافظه محور خارج شده و به بستری برای تفکر، تحلیل و هویت یابی تبدیل می شود. بنابراین استفاده از روش های تدریس خلاقانه، روایت محور و مشارکتی می تواند نقش موثری در افزایش علاقه دانش آموزان رشته معارف به درس تاریخ ایران داشته باشد.