تحلیل محتوای کتاب های مطالعات اجتماعی ابتدایی از نظر تقویت مسئولیت پذیری اجتماعی

مسئولیت پذیری اجتماعی یکی از مهم ترین مولفه های تربیت شهروندی و از اهداف اساسی نظام های آموزشی در جوامع معاصر به شمار می آید. از آنجا که کتاب های درسی نقش مهمی در انتقال ارزش ها، هنجارها و مهارت های اجتماعی به دانش آموزان دارند، بررسی میزان توجه آن ها به مولفه های مسئولیت پذیری اجتماعی از اهمیت ویژه ای برخوردار است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل محتوای کتاب های مطالعات اجتماعی دوره ابتدایی از نظر میزان توجه به مولفه های مسئولیت پذیری اجتماعی انجام شد. این پژوهش از نظر ماهیت، کیفی و از نظر روش، توصیفی تحلیلی مبتنی بر تحلیل محتوا است. شیوه گردآوری اطلاعات به صورت کتابخانه ای بوده و داده های مورد نیاز از طریق مطالعه کتاب های مطالعات اجتماعی دوره ابتدایی و همچنین بهره گیری از منابع علمی معتبر شامل مقالات علمی پژوهشی، پایان نامه ها و اسناد علمی موجود در پایگاه های اطلاعاتی SID، سیویلیکا، نورمگز، مگ ایران و سایر منابع دانشگاهی گردآوری شد. در فرایند تحلیل، مولفه های مسئولیت پذیری اجتماعی شامل مسئولیت پذیری فردی، مشارکت اجتماعی، رعایت قوانین و مقررات، احترام به حقوق دیگران، حفظ محیط زیست، احترام به اموال عمومی و شهروندی مسئولانه شناسایی و در محتوای کتاب ها مورد بررسی قرار گرفت. یافته های پژوهش نشان داد که کتاب های مطالعات اجتماعی دوره ابتدایی به مولفه های مسئولیت پذیری اجتماعی توجه نسبتا مطلوبی داشته اند و میزان توجه به این مولفه ها در پایه های بالاتر افزایش یافته است. همچنین بیشترین تاکید بر مشارکت اجتماعی، شهروندی مسئولانه و رعایت قوانین بوده و برخی مولفه ها مانند حفظ اموال عمومی و مسئولیت پذیری زیست محیطی نیازمند توجه بیشتر هستند. در مجموع، نتایج پژوهش بیانگر آن است که کتاب های مطالعات اجتماعی نقش موثری در تقویت مسئولیت پذیری اجتماعی دانش آموزان ایفا می کنند، اما برای دستیابی به اهداف تربیتی مطلوب، بازنگری و تقویت برخی ابعاد این مولفه ضروری به نظر می رسد.

کلیدواژه ها:

مطالعات اجتماعی ، مسئولیت پذیری اجتماعی ، تحلیل محتوا ، آموزش ابتدایی