طراحی سوالات تشریحی مبتنی بر تفکر نقادانه به جای فرمول محوری در فیزیک دوازدهم

تحول در نظام های ارزشیابی آموزشی، از سنجش حافظه و مهارت های محاسباتی به سمت ارزیابی تفکر نقادانه و درک مفهومی، یکی از ضرورت های اجتناب ناپذیر در آموزش علوم تجربی به ویژه فیزیک است. پژوهش حاضر با هدف طراحی و تدوین چارچوبی نظام مند برای ساخت سوالات تشریحی مبتنی بر تفکر نقادانه در درس فیزیک پایه دوازدهم انجام شده است. این مقاله با نقد رویکرد سنتی فرمول محوری در ارزشیابی فیزیک آغاز می شود و سپس با بهره گیری از چارچوب های نظری تفکر نقادانه (بر اساس شش مولفه فاسیون: تفسیر، تحلیل، ارزشیابی، استنباط، تبیین و خودتنظیمی) و یافته های نوین پژوهش های ارزشیابی در آموزش فیزیک، الگویی عملیاتی برای طراحی سوالات تشریحی ارائه می دهد. در این الگو، سوالات در پنج سطح طراحی می شوند: سوالات تفسیر و بازنمایی مفاهیم، سوالات تحلیل موقعیت های مسئله وار، سوالات ارزشیابی ادعاها و شواهد، سوالات ترکیبی چندمرحله ای و سوالات فراشناختی. برای هر سطح، اصول طراحی، نمونه سوالات متناسب با موضوعات فیزیک دوازدهم (مانند حرکت دایره ای، برهم کنش های موجی، فیزیک مدرن و...) و معیارهای ارزشیابی ارائه شده است. مقاله با بحث درباره چالش های اجرایی و ارائه توصیه های عملی برای معلمان و طراحان سوال به پایان می رسد.

کلیدواژه ها:

تفکر نقادانه ، سوالات تشریحی ، ارزشیابی در آموزش فیزیک ، فیزیک دوازدهم ، درک مفهومی ، فرمول زدایی