تحلیل و واکاوی مقایسه ی اثربخشی مشاوره مبتنی بر ذهن آگاهی (Mindfulness) و درمان شناختی رفتاری (CBT) بر کاهش استرس امتحانات در دانش آموزان پیش دبستانی تا ابتدایی

زمینه و هدف: استرس امتحانات یکی از عوامل پرتنش در دوران رشد است که می تواند تاثیرات منفی بر سلامت روان، عملکرد تحصیلی و رفاه کلی دانش آموزان مقطع پیش دبستانی و ابتدایی بگذارد. با توجه به حساسیت این گروه سنی و محدودیت های آن ها در پردازش هیجانات پیچیده، شناسایی مداخلات کارآمد و سازگار با رشد شناختی آن ها ضروری است. این پژوهش با هدف تحلیل و مقایسه اثربخشی دو رویکرد «مشاوره مبتنی بر ذهن آگاهی» و «درمان شناختی-رفتاری» بر کاهش استرس امتحانات در دانش آموزان انجام شد.روش کار: این مطالعه از نوع نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون و دارای گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل دانش آموزان پیش دبستانی و ابتدایی بود که با روش نمونه گیری دردسترس انتخاب و به صورت تصادفی در سه گروه آزمایش (ذهن آگاهی)، آزمایش (درمان شناختی-رفتاری) و کنترل قرار گرفتند. گروه های آزمایش تحت پروتکل های درمانی ساختاریافته و دوره ای قرار گرفتند و تغییرات متغیر وابسته با استفاده از ابزارهای معتبر سنجش استرس امتحانات و روش های تحلیل آماری مناسب مورد بررسی و مقایسه قرار گرفت.یافته ها: نتایج نشان داد که هر دو مداخله ذهن آگاهی و درمان شناختی-رفتاری نسبت به گروه کنترل، از خود اثربخشی معناداری در کاهش سطح کلی استرس امتحانات داشته اند. هر دو روش توانستند علائم جسمانی، شناختی و رفتاری ناشی از اضطراب آزمون را کاهش دهند. با این حال، تحلیل ها نشان داد که درمان شناختی-رفتاری به دلیل تمرکز بر بازسازی افکار و تغییر باورهای ناکارآمد، تاثیر عمیق تری بر کاهش نگرانی های ذهنی و اضطراب شناختی داشت. در مقابل، مشاوره مبتنی بر ذهن آگاهی با تاکید بر پذیرش لحظه حال و عدم قضاوت، در مدیریت واکنش های هیجانی، کاهش بی قراری فیزیکی و افزایش تمرکز و تاب آوری در لحظه امتحان، کارآمدتر عمل کرد.

کلیدواژه ها:

استرس امتحانات ، ذهن آگاهی ، درمان شناختی-رفتاری ، دانش آموزان پیش دبستانی و ابتدایی ، مشاوره مدرسه ، تنظیم هیجان ، اضطراب تحصیلی.