میکروپلاستیکها در آب آشامیدنی بررسی مواجهه و راهکارهای مدیریتی

میکروپلاستیکها به عنوان آلاینده های نوظهور طی دهه اخیر توجه گسترده ای از سوی پژوهشگران حوزه ایمنی و بهداشت محیط به خود جلب کرده اند. این ذرات ریز پلاستیکی با قطر کمتر از ۵ میلی متر از طریق منابع متعددی از جمله تخریب پلاستیک های بزرگ، فعالیت های صنعتی، فاضلاب های شهری، پساب های خانگی و حتی شست وشوی الیاف مصنوعی وارد چرخه منابع آبی می شوند و نهایتا در سامانه های تامین و توزیع آب شرب حضور می یابند. شواهد علمی اولیه حاکی از آن است که مواجهه انسان با این ذرات از طریق آب آشامیدنی می تواند پیامدهای بالقوه ای بر سلامت عمومی، از جمله اختلالات گوارشی، واکنش های التهابی و اثرات تجمعی در بافت ها به ویژه در صورت مصرف طولانی مدت داشته باشد. این مقاله مروری با هدف بررسی وضعیت موجود و ارائه راهکارهای مدیریتی برای کاهش مواجهه با میکروپلاستیک ها در سامانه های آب آشامیدنی تدوین شده است. در ابتدا منابع و مسیرهای اصلی ورود این آلاینده ها به آب شرب شناسایی و تحلیل شده اند. سپس کارایی روش های متداول تصفیه از جمله انعقاد، لخته سازی، فیلتراسیون غشایی و استفاده از کربن فعال در حذف ذرات میکروپلاستیک مورد ارزیابی قرار گرفته است. نتایج نشان می دهد که روش های سنتی به دلیل محدودیت در حذف ذرات بسیار ریز کارایی محدودی دارند در حالی که فناوری های پیشرفته تر مانند فیلتراسیون غشایی هر چند موثر، در عین حال با چالش هایی نظیر هزینه بالا و نیاز به زیرساخت های پیچیده روبه رو هستند. در ادامه رویکردهای مدیریتی شامل پایش مستمر میکروپلاستیک ها در منابع آبی، ارتقای فناوری های تصفیه، اصلاح زیرساخت های شبکه توزیع آب و آموزش عمومی برای کاهش مصرف پلاستیک های یک بار مصرف به عنوان اقدامات پیشگیرانه معرفی شده اند. در این میان توجه به شرایط خاص ایران از جمله شبکه های قدیمی توزیع آب و محدودیت های مالی اهمیت بومی سازی فناوری ها و تقویت سیاست های پیشگیرانه را دو چندان می کند. جمع بندی مطالعات نشان می دهد که مدیریت جامع ایمنی آب در برابر میکروپلاستیک ها نیازمند تلفیق سیاست گذاری ملی، توسعه فناوری های نوین تصفیه و افزایش آگاهی اجتماعی است. پیشنهاد می شود تمرکز بر تدوین استانداردهای ملی، پایش و اجرای پروژه های پایلوت محلی به ویژه در مناطق با منابع آبی آسیب پذیر بتواند تاب آوری سامانه های آب شرب را در برابر این تهدید نوظهور افزایش دهد.

کلیدواژه ها:

میکروپلاستیکها ، ریسک های بهداشتی ، ایمنی آب ، آشامیدنی ، فناوری های تصفیه ، مدیریت ، محیط زیست