بررسی فرهنگ ایثار و شهادت در رمان زمین سوخته اثر احمد محمود

پژوهش حاضر به بررسی نسبت «سحر و جادو» با مسئولیت کیفری در جنایات علیه تمامیت جسمانی انسان می پردازد و می کوشد با رویکردی میان رشته ای، ابعاد فقهی، فلسفی، تاریخی و جرم شناختی این مسئله را تحلیل کند. در بسیاری از جوامع، از گذشته های دور تا امروز، مرگ ها و آسیب های بدنی گاه به سحر، نفرین یا نیروهای ماورایی نسبت داده شده و همین باورها در مواردی به شکل گیری اتهام های کیفری، مجازات یا حتی قتل های انتقام جویانه انجامیده است. این مقاله با بررسی نمونه های تاریخی و معاصر در ایران و دیگر کشورها نشان می دهد که چگونه باور به جادو می تواند در تبیین مرگ های مشکوک و شکل گیری خشونت اجتماعی یا قضایی نقش ایفا کند. در ادامه، مسئله از منظر فلسفی بررسی شده و دیدگاه های موافق و مخالف درباره امکان تاثیر افعال غیرمادی در عالم مادی تحلیل می شود؛ دیدگاه نخست با تکیه بر نظام های فلسفی همچون حکمت اشراق و حکمت متعالیه، امکان نوعی تاثیر غیرمادی را مفروض می گیرد، در حالی که دیدگاه دوم با تکیه بر اصل علیت مادی و قرائت خاصی از متون دینی، هرگونه اثر واقعی سحر را انکار می کند. سپس مبانی فقهی این مسئله در فقه امامیه بررسی شده و آرای فقهایی مانند شیخ مفید، سید مرتضی و برخی اصولیان متاخر که سحر را فاقد اثر واقعی در عالم خارج می دانند تحلیل می گردد. یافته های پژوهش نشان می دهد که نسبت دادن جنایت به عوامل ماورایی، نه تنها با مبانی اثبات جرم در حقوق کیفری سازگار نیست، بلکه در بسیاری از موارد به بازتولید خشونت، شکل گیری عدالت خودسرانه و تضعیف نظام دادرسی منجر می شود. از این رو، مقاله نتیجه می گیرد که در نظام حقوقی مبتنی بر ادله علمی و معیارهای اثباتی روشن، ادعای قتل یا صدمه از طریق سحر نمی تواند مبنای انتساب مسئولیت کیفری قرار گیرد و لازم است تحلیل چنین ادعاهایی در چارچوب علل مادی، روان شناختی و اجتماعی صورت گیرد.

کلیدواژه ها:

سحر و جادو ، مسئولیت کیفری ، قتل ماورایی ، فقه امامیه