نقش طراحی شهری در بازآفرینی بافت های فرسوده بندرعباس

بافت های فرسوده شهری از مهم ترین چالش های توسعه شهری در ایران به شمار می آیند. این بافت ها معمولا با مشکلاتی مانند فرسودگی کالبدی، ضعف زیرساخت های شهری، نفوذناپذیری شبکه معابر، کاهش کیفیت سکونت، کمبود فضاهای عمومی، فقر خدمات محله ای، آسیب پذیری اجتماعی و ناپایداری محیطی مواجه اند. شهر بندرعباس به عنوان مرکز استان هرمزگان و یکی از مهم ترین شهرهای بندری کشور، در دهه های اخیر به دلیل رشد سریع جمعیت، مهاجرت های گسترده، توسعه ناهماهنگ شهری و شکل گیری سکونتگاه های غیررسمی، با مسئله گسترده بافت های فرسوده و ناکارآمد شهری روبه رو شده است. براساس گزارش های منتشرشده، حدود ۴۳ درصد جمعیت بندرعباس در بافت های فرسوده و سکونتگاه های غیررسمی سکونت دارند و از مجموع حدود ۷۰۰۰ هکتار مساحت شهر، نزدیک به ۱۳۷۲ هکتار به عنوان بافت فرسوده میانی شناخته می شود. همچنین، محله هایی مانند چاهستانی ها با حدود ۱۰۶ هکتار وسعت و بیش از ۳۳۰۰ خانوار از نمونه های مهم بافت های نیازمند بازآفرینی در بندرعباس به شمار می روند (دنیای اقتصاد، ۱۴۰۱؛ شهرداری بندرعباس، ۱۴۰۱؛ خبرگزاری صدا و سیما، ۱۴۰۱). در چنین شرایطی، بازآفرینی شهری نمی تواند صرفا به معنای تخریب و نوسازی ساختمان ها باشد، بلکه باید فرآیندی جامع، اجتماعی، اقتصادی، کالبدی، فرهنگی و زیست محیطی تلقی شود. طراحی شهری در این میان نقشی کلیدی دارد؛ زیرا طراحی شهری با سازماندهی فضاهای عمومی، بهبود شبکه دسترسی، تقویت پیاده مداری، افزایش امنیت محیطی، بهسازی منظر شهری، ارتقای هویت محله ای، توجه به اقلیم گرم و مرطوب و ایجاد فضاهای جمعی باکیفیت، می تواند زمینه بازگشت زندگی، پویایی و سرمایه اجتماعی را به بافت های فرسوده فراهم کند. اهمیت طراحی شهری در بندرعباس از آن جهت بیشتر است که این شهر دارای اقلیم خاص، هویت ساحلی، تنوع فرهنگی و فشارهای ناشی از رشد شهری سریع است. این مقاله با روش توصیفی تحلیلی و با استفاده از منابع فارسی، به بررسی نقش طراحی شهری در بازآفرینی بافت های فرسوده بندرعباس می پردازد. یافته های مقاله نشان می دهد که بازآفرینی موفق در بندرعباس نیازمند ترکیب مداخلات کالبدی، اجتماعی، اقتصادی و مدیریتی است و طراحی شهری می تواند حلقه اتصال میان این ابعاد باشد. در نهایت، مقاله پیشنهاد می کند که رویکرد بازآفرینی محله محور، مشارکت ساکنان، طراحی اقلیم گرا، ارتقای فضاهای عمومی، تقویت حمل ونقل پیاده و حفظ هویت بومی، باید در کانون سیاست های بازآفرینی بافت های فرسوده بندرعباس قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

طراحی شهری ، بازآفرینی شهری ، بافت فرسوده ، بندرعباس ، سکونتگاه غیررسمی ، کیفیت محیط شهری ، هویت محله ای.