نقد و تحلیل روش تفسیر قرآن به قرآن محمد ابوزید دمنهوری در سوره بقره؛ با تاکید بر جایگاه سنت و امور غیب

تفسیر قرآن به قرآن، یکی از کهن ترین و در عین حال نوآورانه ترین روش های فهم مراد الهی است که در سده های اخیر با اقبالی دوباره روبه رو شده است. از جمله مفسرانی که این روش را به شکلی نظام مند در تحلیل سوره های قرآن به کار گرفته، محمد ابوزید دمنهوری، عالم برجسته الازهر در قرن چهاردهم هجری است. مقاله حاضر با رویکردی توصیفی–تحلیلی و انتقادی، به بررسی روش تفسیری دمنهوری در سوره بقره می پردازد و به طور ویژه جایگاه سنت نبوی و نیز مسائل مربوط به عالم غیب را در این روش واکاوی می کند. یافته ها نشان می دهد که دمنهوری هرچند ظاهرا به اکتفای به قرآن در تبیین قرآن باور دارد، اما در عمل، ناگزیر از روایات تفسیری – به ویژه روایات اسباب نزول و بیان مفردات – بهره می برد. در حوزه امور غیب مانند ایمان به ملائکه، قیامت، قضا و قدر و اسرار خلقت، روش وی بیشتر بر تدبر و ترابط آیات استوار است تا نقل صرف. نقد اصلی بر روش او، عدم تمایز صریح میان تفسیر قرآن به قرآن به عنوان یک اصل و استفاده از سنت به عنوان قرینه هم پایه است. این ابهام، گاه به تفسیری درون دینی اما نه چندان مستند از سنت می انجامد. نتیجه آنکه روش دمنهوری در سوره بقره، گامی مهم در بازخوانی تفسیر موضوعی درون قرآنی است، اما برای تبیین جایگاه سنت در کنار قرآن، نیازمند بازنگری جدی است.

کلیدواژه ها:

تفسیر قرآن به قرآن ، محمد ابوزید دمنهوری ، سوره بقره ، سنت ، امور غیب ، روش تفسیری ، نقد ، روش شناسی