بررسی چالش های مستندسازی هزینه ها در شرکت های پیمانکاری کوچک و متوسط

پژوهش حاضر با هدف شناسایی، دسته بندی و اولویت بندی چالش های مستندسازی هزینه ها در شرکت های پیمانکاری کوچک و متوسط انجام شده است. این شرکتها به دلیل حاشیه سود نازک (معمولا کمتر از ۵ درصد)، آسیب پذیری بالایی در برابر هرگونه خطا یا تاخیر در مستندسازی هزینه ها دارند. با این حال، شواهد نشان می دهد که نظام مستندسازی در این شرکتها عمدتا مبتنی بر ابزارهای ابتدایی (مانند اکسل) و فاقد استانداردهای لازم است. پژوهش از رویکرد ترکیبی (آمیخته) از نوع اکتشافی متوالی استفاده کرده است. در فاز کیفی، با ۱۵ نفر از خبرگان صنعت ساخت وساز (مدیران مالی، حسابداران ارشد و سرپرستان کارگاه) مصاحبه نیمه ساختاریافته انجام شد و داده ها با روش نظریه زمینه ای و کدگذاری سه مرحله ای تحلیل گردید. در فاز کمی، پرسشنامه محقق ساخته در میان ۱۴۸ شرکت پیمانکاری کوچک و متوسط (کمتر از ۵۰ کارمند) در تهران و کرج توزیع شد. برای تحلیل داده های کمی از آزمون تی تک نمونه ای، آزمون فریدمن و تحلیل عاملی تاییدی استفاده گردید. چهار دسته چالش اصلی شناسایی شد: چالش های رفتاری و مهارتی (با ۹۳ ارجاع در مصاحبه ها)، چالش های فنی و ابزاری (۹۲ ارجاع)، چالش های ساختاری و فرایندی (۸۷ ارجاع) و چالش های فناورانه (۵۹ ارجاع). آزمون فریدمن نشان داد که چالش های رفتاری (میانگین رتبه ۲/۸۰) در اولویت اول، چالش های فنی (۲/۶۱) در اولویت دوم، چالش های ساختاری (۱/۹۶) در اولویت سوم و چالش های فناورانه (۱/۶۲) در اولویت چهارم قرار دارند. همچنین، ۴۸/۶ درصد از شرکت ها صرفا از اکسل برای مستندسازی استفاده می کنند و تنها ۱۲/۸ درصد از نرم افزار تخصصی پیمانکاری بهره می برند. یافته های جانبی نشان داد ۷۲/۳ درصد از شرکت ها حاشیه سود خالص کمتر از ۵ درصد دارند. مهم ترین مانع مستندسازی هزینه ها در شرکت های پیمانکاری کوچک و متوسط، نه ضعف ابزارها، بلکه فقدان دانش مالی و نگرش نامناسب مدیران و کارکنان است. بنابراین، پیش از هرگونه سرمایه گذاری فناورانه، باید مداخلات آموزشی و فرهنگی در اولویت قرار گیرد. به سیاستگذاران توصیه می شود با حمایت از دیجیتال سازی متناسب با ظرفیت SMEها، زمینه را برای بهبود شفافیت و دقت هزینه ها فراهم آورند.