مطالعه الگوی تامین مالی زنجیره تامین (SCF) بنگاه های کوچک و متوسط (SMEs) با رویکرد پویایی های سیستم

پژوهش حاضر با هدف طراحی الگوی تامین مالی زنجیره تامین (SCF) برای بنگاه های کوچک و متوسط (SMEs) در ایران با رویکرد پویایی های سیستم و شناسایی متغیرهای کلیدی، حلقه های بازخورد و سناریوهای بهینه سیاستی انجام شده است. این مطالعه با رویکرد آمیخته اکتشافی متوالی در پنج مرحله اجرا شد: (۱) فراترکیب ۶۷ مقاله علمی (۱۳۹۲-۱۴۰۴) برای شناسایی متغیرهای کلیدی؛ (۲) دلفی فازی سه دوره با مشارکت ۲۳ خبره (اساتید، مدیران بانکی، صاحبان SMEs و نمایندگان نهادهای تنظیم گر) برای اعتبارسنجی و اولویت بندی متغیرها با استفاده از تکنیک دی فازی سازی مرکز سطح و ضریب توافق کندال؛ (۳) طراحی مدل پویایی های سیستم شامل نمودار علی-حلقوی (۶ حلقه بازخورد) و نمودار انباشت-جریان (۶ انباشت کلیدی) با نرم افزار Vensim PLE؛ (۴) شبیه سازی ۱۰ ساله (۱۳۹۶-۱۴۰۵) و تحلیل پنج سناریوی سیاستی (پایه، کاهش نرخ سود، بهبود اعتبارسنجی هوش مصنوعی، کاهش زمان تسویه فاکتورها و سناریوی ترکیبی) با ارزیابی شاخص های MAPE و RMSE؛ (۵) مطالعه موردی شهر تبریز با پیمایش ۱۲۳ SME در شهرک های صنعتی (آلفای کرونباخ ۰/۸۵) و ۱۲ مصاحبه نیمه ساختاریافته با مدیران بانکی. ۳۲ متغیر کلیدی در چهار دسته (مالی-اعتباری، نهادی-قانونی، زیرساختی-اطلاعاتی و رفتاری-سازمانی) شناسایی شد که مهم ترین آنها به ترتیب شامل نرخ سود (۰/۹۱)، منابع مالی بانک ها (۰/۸۷)، کیفیت برنامه کسب وکار (۰/۸۴)، نرخ نکول (۰/۸۲) و میزان وثایق (۰/۷۹) است. مدل شبیه سازی با دقت قابل قبول (MAPE=۹/۸%، RMSE=۱۲/۳%) تایید شد. سناریوی ترکیبی (کاهش ۲۰% نرخ سود + کاهش ۴۰% زمان تصویب تسهیلات با هوش مصنوعی + کاهش ۶۵% زمان تسویه فاکتورها) به عنوان سناریوی بهینه، نرخ وام دهی به SMEs را ۵۴/۳% افزایش، مطالبات معوق را ۴۲/۷% کاهش و سرعت گردش نقدینگی را ۶۱/۵% بهبود می بخشد. مطالعه موردی تبریز نشان داد SMEs با نرخ سود موثر ۲۶/۸%، زمان تصویب ۸۷ روز، آگاهی از SCF ۳۴/۶% و استفاده از SCF ۱۱/۸% مواجه هستند. نتیجه گیری: تحقق SCF موثر در ایران مستلزم اتخاذ رویکرد ترکیبی و هماهنگ از اصلاحات مالی (کاهش نرخ سود)، فرآیندی (استقرار اعتبارسنجی هوش مصنوعی)، زیرساختی (توسعه پلتفرم های دیجیتال) و توانمندسازی (افزایش سواد مالی مدیران SMEs) است. مدل ارائه شده می تواند به عنوان سامانه پشتیبان تصمیم گیری (DSS) برای بانک ها و سیاست گذاران نظام مالی کشور مورد استفاده قرار گیرد.