تفاوت های رفتاری حسابداران در برآوردهای حرفه ای: تحلیل سوگیری های شناختی و تاثیر آن بر کیفیت حسابرسی

پژوهش حاضر با هدف تحلیل تفاوت های رفتاری حسابداران در برآوردهای حرفه ای و بررسی تاثیر سوگیری های شناختی (لنگراندازی، همرنگی با نظر مرجع و اعتمادبه نفس بیش از حد) بر کیفیت حسابرسی در جامعه حسابرسان شاغل در موسسات حسابرسی شهر تبریز انجام شد. علی رغم اهمیت شناخته شده سوگیری های شناختی در ادبیات بین المللی، شکاف دانشی قابل توجهی در مورد وضعیت این سوگیری ها در جامعه حسابرسان ایران وجود دارد. پژوهش با رویکرد کمی و به روش توصیفی-پیمایشی از نوع علی-مقایسه ای انجام شد. داده ها از دو منبع گردآوری شد: (۱) پرسشنامه سناریومحور میان ۲۵۰ نفر از حسابرسان شاغل در موسسات حسابرسی معتبر تبریز (۲۲۴ پرسشنامه قابل تحلیل، نرخ بازگشت ۶/۸۹ درصد) و (۲) تحلیل گزارش های حسابرسی ۱۲ موسسه حسابرسی بزرگ تبریز در سنوات ۱۴۰۱-۱۴۰۳. برای آزمون فرضیات از مدل سازی معادلات ساختاری با رویکرد حداقل مربعات جزئی (PLS-SEM)، تحلیل واریانس و آزمون t دو نمونه مستقل استفاده شد. هر سه سوگیری شناختی تاثیر منفی و معناداری بر کیفیت حسابرسی دارند: لنگراندازی (β=۰.۴۵۶-, p<۰.۰۱)، همرنگی (β=۰.۳۸۲-, p<۰.۰۱) و اعتمادبه نفس بیش از حد (β=۰.۳۱۵-, p<۰.۰۱). تجربه حرفه ای نقش تعدیل گری مثبت دارد (β=۰.۳۴۲, p<۰.۰۱). حسابرسان کم تجربه (کمتر از ۵ سال) بیشترین شدت سوگیری لنگراندازی (۴/۱۲) و حسابرسان بسیار با تجربه (بیش از ۱۰ سال) کمترین شدت سوگیری (۲/۶۸) را نشان دادند. تفاوت های جنسیتی معناداری وجود دارد (β=۰.۲۷۴, p<۰.۰۱)؛ زنان در همه ابعاد سوگیری نمرات پایین تری داشتند. شواهد عینی نشان داد درصد توافق با برآوردهای مدیریت طی سه سال از ۶۸٪ به ۷۴٪ افزایش یافته و همبستگی منفی بین سابقه حسابرس و تعداد تعدیلات (۰/۵۲-) وجود دارد.. سوگیری لنگراندازی مهم ترین تهدید برای کیفیت حسابرسی در جامعه حسابرسان تبریز است. تجربه حرفه ای به عنوان مهم ترین عامل کاهش دهنده سوگیری و جنسیت به عنوان عامل تعدیل گر عمل می کند. الزام حسابرسان کم تجربه به ارزیابی مستقل پیش از قضاوت نهایی و افزایش تنوع جنسیتی در تیم های حسابرسی، موثرترین راهکارهای کاهش سوگیری هستند.