مفهوم و تعریف برنامه های فوق برنامه در نظام آموزشی

در نظام های آموزشی معاصر، برنامه های فوق برنامه به عنوان بخشی مکمل و در عین حال موثر در فرایند تعلیم و تربیت شناخته می شوند که در کنار برنامه رسمی درسی، زمینه رشد همه جانبه دانش آموزان را فراهم می آورند. این برنامه ها مجموعه ای از فعالیت های فرهنگی، هنری، ورزشی، اجتماعی و علمی هستند که خارج از چارچوب رسمی کلاس درس اجرا می شوند اما اهداف تربیتی و آموزشی نظام تعلیم و تربیت را دنبال می کنند. در واقع، برنامه های فوق برنامه فرصتی برای تجربه یادگیری فعال، تقویت مهارت های اجتماعی، کشف استعدادها و افزایش مشارکت دانش آموزان در محیط مدرسه فراهم می کنند. صاحب نظران تعلیم و تربیت بر این باورند که برنامه درسی تنها به محتوای رسمی محدود نمی شود، بلکه تجربه های یادگیری متنوعی که در محیط مدرسه برای دانش آموزان فراهم می شود نیز بخشی از برنامه تربیتی محسوب می گردد. از این رو، برنامه های فوق برنامه با ایجاد فرصت هایی برای تعامل، خلاقیت و تجربه عملی، می توانند نقش مهمی در تکمیل اهداف آموزشی و تربیتی ایفا کنند. این فعالیت ها نه تنها موجب افزایش علاقه مندی دانش آموزان به مدرسه می شوند، بلکه به تقویت احساس مسئولیت، همکاری گروهی و خودباوری نیز کمک می کنند و در نهایت زمینه رشد متوازن ابعاد شناختی، عاطفی و اجتماعی آنان را فراهم می سازند (فتحی واجارگاه، ۱۳۸۶؛ شعبانی، ۱۳۹۳).