کاربرد مصالح بومی در طراحی شهری با تاکید بر کاهش هزینه های عمرانی و ارتقای پایداری شهری؛ مطالعه ای بر رویکردهای مدیریت شهری ایران

در دهه های اخیر، رشد سریع شهرنشینی، افزایش هزینه های اجرای پروژه های عمرانی، محدودیت منابع مالی شهرداری ها و ضرورت حفاظت از محیط زیست، مدیریت شهری را با چالش های متعددی مواجه ساخته است. یکی از راهکارهای موثر برای کاهش هزینه های عمرانی و دستیابی به توسعه پایدار شهری، استفاده از مصالح بومی در طراحی و اجرای پروژه های شهری است. مصالح بومی به موادی اطلاق می شود که در محدوده جغرافیایی محل پروژه در دسترس بوده و با ویژگی های اقلیمی، فرهنگی و اقتصادی منطقه سازگاری دارند. این مصالح علاوه بر کاهش هزینه های حمل ونقل و تامین مواد اولیه، موجب افزایش دوام سازه ها، کاهش مصرف انرژی و تقویت هویت بومی شهرها می شوند. هدف این پژوهش بررسی نقش مصالح بومی در طراحی شهری و تحلیل میزان تاثیر آن بر کاهش هزینه های عمرانی و بهره برداری شهری است. روش تحقیق حاضر توصیفی-تحلیلی بوده و اطلاعات مورد نیاز از طریق مطالعات کتابخانه ای، بررسی اسناد و منابع علمی معتبر گردآوری شده است. نتایج مطالعات نشان می دهد که استفاده از مصالح بومی می تواند هزینه های تامین مصالح را بین ۱۰ تا ۳۰ درصد، هزینه های حمل ونقل را بین ۲۰ تا ۵۰ درصد و هزینه های تعمیر و نگهداری را تا ۲۵ درصد کاهش دهد. همچنین بهره گیری از مصالح بومی نقش مهمی در کاهش انتشار گازهای گلخانه ای، صرفه جویی در مصرف انرژی و ارتقای کیفیت محیط شهری دارد. بررسی نمونه های موفق داخلی و خارجی نشان می دهد شهرهایی که از ظرفیت های محلی در طراحی فضاهای عمومی، مبلمان شهری، کف سازی معابر و ساخت زیرساخت های شهری استفاده کرده اند، علاوه بر کاهش هزینه های عمرانی، توانسته اند هویت فرهنگی و تاریخی خود را حفظ کنند. در ایران نیز شهرهایی همچون یزد، اصفهان، تبریز و همدان از ظرفیت های قابل توجهی در زمینه استفاده از سنگ، آجر، خشت و سایر مصالح بومی برخوردار هستند که می تواند مبنای برنامه ریزی های آتی مدیریت شهری قرار گیرد. در نهایت پژوهش حاضر پیشنهاد می کند شهرداری ها با تدوین دستورالعمل های فنی، حمایت از تولیدکنندگان محلی، اصلاح فرآیندهای مناقصه و توسعه فناوری های نوین فرآوری مصالح بومی، زمینه استفاده گسترده تر از این مصالح را در پروژه های شهری فراهم آورند.

کلیدواژه ها:

مصالح بومی ، طراحی شهری ، توسعه پایدار ، مدیریت شهری ، هزینه های عمرانی ، شهرداری.