مطالعه تطبیقی کارکرد و جلوه های آرایه «تشخیص» در اشعار طبیعت گرای منوچهری دامغانی و دیوان سهراب سپهری

طبیعت همواره یکی از ارکان اصلی تصویرسازی در شعر فارسی بوده است، اما نحوه تعامل شاعر با طبیعت در ادوار مختلف دستخوش تحولات بنیادین شده است. پژوهش حاضر با روش «توصیفی-تحلیلی» و رویکرد «تطبیقی»، به بررسی آرایه «تشخیص» (جان بخشی به اشیاء) در دیوان منوچهری دامغانی (نماینده برجسته سبک خراسانی) و اشعار سهراب سپهری (از پیشگامان شعر نو و طبیعت گرایی مدرن) می پردازد. یافته های پژوهش بر اساس ابیات مستند از دیوان اصلی شاعران نشان می دهد که اگرچه هر دو شاعر در زنده پنداری طبیعت مهارتی بی بدیل دارند، کارکرد این آرایه در آثار آن ها متفاوت است. در شعر منوچهری، تشخیص عمدتا کارکردی «توصیفی، حسی و پویانمایی» دارد و طبیعت به مثابه صحنه ای از تعاملات فیزیکی و ظاهری انسانی ترسیم می شود (مانند «قمریکان نای بیاموختند» و «سروبنان جامعه ی نو دوختند»). در مقابل، در شعر سهراب سپهری، تشخیص کارکردی «هستی شناسانه، عرفانی و درونی» دارد؛ به طوری که مرز بین سوژه و ابژه از میان برداشته شده و اجزای طبیعت به عنوان موجوداتی آگاه و هم راز شاعر به تصویر کشیده می شوند (مانند «آگاهی آب» و «سرنوشت تر آب»). این گذار از «توصیف بیرونی» به «ارتباط درونی»، نشان دهنده تحولی عمیق در جهان بینی شاعرانه نسبت به مقوله طبیعت است.

کلیدواژه ها:

آرایه تشخیص ، جان بخشی ، منوچهری دامغانی ، سهراب سپهری ، سبک شناسی ، شعر طبیعت گرا ، مطالعه تطبیقی