بازخوانی بوم شناختی رمان معاصر ایران: واکاوی رابطه انسان و طبیعت در «کلیدر» محمود دولت آبادی و «سمفونی مردگان» عباس معروفی

نقد بوم شناختی (Ecocriticism) به عنوان یکی از رویکردهای نوین در مطالعات ادبی، به بررسی بازنمایی طبیعت و رابطه متقابل انسان و محیط غیرانسانی در متون ادبی می پردازد. این پژوهش با هدف واکاوی جایگاه طبیعت و مولفه های بوم شناختی در دو اثر شاخص رمان معاصر ایران، namely «کلیدر» اثر محمود دولت آبادی و «سمفونی مردگان» اثر عباس معروفی، انجام شده است. روش پژوهش، توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر چارچوب نظری چریل گلوتفلی و لارنس بویل است. یافته ها نشان می دهد که در «کلیدر»، طبیعت (دشت و خاک) نه به عنوان یک پس زمینه منفعل، بلکه به عنوان یک «کنشگر فعال» و همزاد هویت ایلیاتی، در تقابلی دیالکتیکی با سرنوشت انسان ها قرار دارد. در مقابل، در «سمفونی مردگان»، طبیعت (رودخانه و تالاب) بازتاب دهنده «اندوه بوم شناختی» (Solastalgia) و زوال اخلاقی-اجتماعی است؛ جایی که آلودگی و خشک شدن محیط، استعاره ای از خفگی صدا و هویت انسان مدرن در بافت سنتی است. هر دو نویسنده با عبور از انسان محوری (Anthropocentrism)، روایتی از پیوستگی سرنوشت انسان و محیط ارائه می دهند که در آن تخریب طبیعت، همزمان با تخریب بافت اجتماعی و روانی شخصیت ها رخ می دهد.

کلیدواژه ها:

نقد بوم شناختی ، رمان معاصر ایران ، محمود دولت آبادی ، عباس معروفی ، کلیدر ، سمفونی مردگان ، انسان محوری ، اندوه بوم شناختی