انگیزش تحصیلی دانش آموزان در بسترهای آموزشی آنلاین

انگیزش تحصیلی در محیط های آنلاین اهمیت دوچندان می یابد، زیرا در غیاب ساختار فیزیکی کلاس و نظارت مستقیم معلم، استمرار مشارکت و تلاش دانش آموز تا حد زیادی به انگیزش درونی و احساس ارزشمندی فعالیت های یادگیری وابسته است (بازرگان، ۱۳۸۷). نظریه خودتعیین گری (Self-Determination Theory) که در متون فارسی نیز مورد توجه قرار گرفته، بر نقش سه نیاز روان شناختی «خودمختاری»، «کارآمدی» و «ارتباط» در شکل گیری انگیزش درونی تاکید دارد (فاضلی، ۱۳۹۳). در کلاس های آنلاین، اگر دانش آموز احساس کند در انتخاب زمان و روش یادگیری تا حدی آزاد است (خودمختاری)، توانایی موفق شدن در تکالیف را دارد و بازخوردهای حمایتی دریافت می کند (کارآمدی)، و با معلم و همکلاسی ها ارتباط معناداری برقرار است (ارتباط)، احتمال بیشتری دارد که در فعالیت ها به طور فعال مشارکت کند و تلاش پایدار برای یادگیری نشان دهد (محمدی و همکاران، ۱۳۹۹). پژوهش های داخلی در دوره آموزش مجازی ناشی از کرونا نشان داده اند که عواملی مانند شفافیت اهداف و انتظارات، جذابیت محتوا، استفاده از روش های فعال تدریس، تنوع فعالیت ها، و حضور حمایتی معلم در محیط مجازی، با انگیزش تحصیلی بالاتر مرتبط اند (قورچیان و همکاران، ۱۳۹۹؛ شریفی و همکاران، ۱۴۰۰). در مقابل، یکنواختی کلاس های آنلاین، سخنرانی های طولانی، مشکلات فنی مکرر، و ارزیابی های صرفا نمره محور می تواند به کاهش انگیزش، خستگی و دل زدگی دانش آموزان منجر شود. علاوه بر این، تفاوت های فردی مانند خودکارآمدی رایانه ای، نگرش نسبت به فناوری و حمایت خانواده نیز در انگیزش تحصیلی در محیط های آنلاین نقش دارند (صادقی، ۱۴۰۰). بنابراین، تدریس آنلاین باید با طراحی انگیزش محور همراه باشد؛ یعنی معلم ضمن توجه به محتوا، به ایجاد احساس موفقیت تدریجی، ارائه تکالیف چالش برانگیز ولی دست یافتنی، استفاده از فعالیت های مشارکتی، و ارزش مند کردن یادگیری در نظر دانش آموزان بپردازد تا زمینه برای پیشرفت تحصیلی پایدار فراهم شود.