مبانی نظری یادگیری الکترونیکی و آموزش مجازی

یادگیری الکترونیکی و آموزش مجازی بر مجموعه ای از مبانی نظری در حوزه یادگیری، ارتباطات و طراحی آموزشی استوار است که درک آن ها برای تحلیل نقش تدریس آنلاین در پیشرفت تحصیلی ضروری است. از منظر نظریه های یادگیری، بسیاری از پژوهشگران ایرانی تاکید کرده اند که یادگیری الکترونیکی با رویکردهای سازنده گرایی، یادگیری اجتماعی–فرهنگی و نظریه یادگیری خودتنظیم بیشترین هم خوانی را دارد، زیرا این محیط ها فرصت ساخت فعال دانش، تعامل اجتماعی، بازتاب گری و کنترل بیشتر فراگیر بر فرایند یادگیری را فراهم می کنند (بازرگان، ۱۳۸۷؛ فاضلی، ۱۳۹۳). در چارچوب سازنده گرایی، یادگیرنده در تعامل با محتوا، معلم و همسالان، معانی شخصی و مشترک را می سازد و فناوری نقش «میانجی فرهنگی» را در این فرایند ایفا می کند (آقازاده، ۱۳۹۱). علاوه بر این، مدل های خاص آموزش الکترونیکی مانند «مدل جامعه تحقیق» (Community of Inquiry) که بر سه مولفه حضور شناختی، حضور اجتماعی و حضور آموزشی تاکید دارد، در متون فارسی مورد توجه قرار گرفته و به عنوان چارچوبی برای تحلیل کیفیت دوره های مجازی و کلاس های آنلاین استفاده شده است (نصیری و همکاران، ۱۴۰۰). از سوی دیگر، نظریه بار شناختی، به ویژه در طراحی محیط های چندرسانه ای، بر ضرورت توجه به ظرفیت محدود حافظه فعال و جلوگیری از ارائه اطلاعات زائد یا نامنسجم تاکید دارد؛ موضوعی که در تولید محتوای الکترونیکی و درس افزارهای مدارس اهمیت فراوان دارد (رئیسی و موسوی، ۱۴۰۰). مبانی نظری آموزش مجازی همچنین شامل دیدگاه هایی درباره نقش خودتنظیمی، انگیزش درونی، خودکارآمدی و راهبردهای یادگیری می شود؛ چرا که در محیط های آنلاین، مسئولیت بیشتری برای برنامه ریزی، پایش و ارزیابی یادگیری بر عهده خود دانش آموز است و نبود ساختارهای بیرونی سخت گیرانه کلاس حضوری، می تواند هم فرصت رشد خودراهبری و هم خطر افت پیگیری و رها کردن دوره را به همراه داشته باشد (قورچیان و همکاران، ۱۳۹۹). در مجموع، مبانی نظری یادگیری الکترونیکی نشان می دهد که موفقیت آموزش مجازی در ارتقای پیشرفت تحصیلی، زمانی محتمل تر است که طراحی دوره ها بر تعامل، فعالیت محوری، حمایت آموزشی و انگیزشی معلم و امکان خودتنظیمی و بازخورد مستمر استوار باشد.