مفهوم و ماهیت تدریس آنلاین

تدریس آنلاین در ادبیات آموزش و پرورش ایران به عنوان شکلی از فرایند یاددهی–یادگیری تعریف می شود که در آن محتوای آموزشی، تعاملات بین معلم و دانش آموز و فعالیت های یادگیری، از طریق بسترهای الکترونیکی و شبکه های ارتباطی (مانند اینترنت) سازمان دهی و اجرا می گردد. در این رویکرد، کلاس درس از یک محیط فیزیکی ثابت به محیطی مجازی، پویا و تعاملی انتقال می یابد که می تواند هم زمان (سنکرون) یا غیرهم زمان (آسنکرون) باشد (قورچیان و همکاران، ۱۳۹۹). تدریس آنلاین صرفا «دیجیتالی سازی» سخنرانی معلم نیست، بلکه مستلزم طراحی فعالیت های یادگیری، سنجش و بازخورد متناسب با ویژگی های محیط مجازی و استفاده هدفمند از ابزارهای چندرسانه ای و تعاملی است (رئیسی و موسوی، ۱۴۰۰). برخی صاحب نظران، ماهیت تدریس آنلاین را در سه بعد «فناورانه»، «پداگوژیک» و «تعامل اجتماعی» تبیین می کنند؛ بدین معنا که کیفیت تجربه یادگیری در محیط آنلاین علاوه بر زیرساخت های فنی، به شایستگی های حرفه ای معلم در طراحی آموزشی، مدیریت کلاس مجازی و ایجاد انگیزش و احساس حضور در میان دانش آموزان بستگی دارد (نصیری و همکاران، ۱۴۰۰). در بافت آموزشی ایران، با گسترش سامانه «شاد» و سایر پلتفرم های بومی و غیربومی، مفهوم تدریس آنلاین بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته و ابعاد جدیدی همچون عدالت در دسترسی، ملاحظات فرهنگی و خانوادگی، و تناسب محتوا با سن و سطح تحصیلی دانش آموزان مطرح شده است (صادقی، ۱۴۰۰). از منظر ماهوی، تدریس آنلاین نوعی «محیط یادگیری گسترش یافته» محسوب می شود که می تواند فراتر از محدودیت های زمانی و مکانی کلاس سنتی، فرصت های متنوعی برای یادگیری فردی، مشارکتی و مبتنی بر پروژه فراهم آورد؛ اما در عین حال، در صورت فقدان طراحی علمی و زیرساخت مناسب، ممکن است به یادگیری سطحی، کاهش مشارکت و خستگی شناختی منجر شود (قورچیان و همکاران، ۱۳۹۹؛ رئیسی و موسوی، ۱۴۰۰).