ارزیابی اثربخشی آموزش های ایمنی حریق بر کاهش خطای انسانی در بروز حریق در واحدهای صنعتی

فارغ از ابعاد و نوع فعالیت هر واحد صنعتی، حریق را می توان بخشی جدانشدنی از حوادث صنعتی دانست. هم راستا با آن، خطای انسانی یکی از علل اصلی بروز و گسترش حریق محسوب می شود. ازاین رو، آموزش های ایمنی در حوزه حریق ابزاری موثر و کارآمد برای کاهش رفتارهای ناایمن کارکنان و در نتیجه، کاهش ریسک بروز حریق به شمار می آید. هدف این پژوهش، ارزیابی اثربخشی آموزش های ایمنی حریق بر کاهش خطای انسانی در یک پروژه بزرگ صنعتی بود. روش: این مطالعه به صورت توصیفی–تحلیلی در محیط صنعتی واقعی با حدود ۲۰٬۰۰۰ نفرساعت فعالیت انسانی انجام شد. داده ها از گزارش های ایمنی، آزمون های دانشی و مشاهدات میدانی گردآوری گردید. آموزش ها به صورت دوماهه و بر پایه ی رویکرد سناریومحور طراحی شدند که شامل مراحل شناسایی خطر، واکنش اولیه، تخلیه اضطراری و تمرین عملی با تجهیزات واقعی بود. تغییرات رفتار ایمنی کارکنان با مقایسه پیش آزمون و پس آزمون و شاخص های رفتاری (زمان واکنش، نرخ خطا و گزارش دهی خطرات) مورد تحلیل قرار گرفت. نتیجه: در دوره یک ساله پس از آموزش، هیچ حادثه حریق قابل گزارش ثبت نشد، نرخ خطای انسانی در فعالیت های پرریسک حدود ۸۳٪ کاهش یافت، میانگین نمرات دانشی از ۵۸٪ به ۹۲٪ افزایش پیدا کرد و خطاهای رفتاری در مانورهای کنترل حریق از ۲۷٪ به کمتر از ۵٪ رسید. همچنین، گزارش دهی پیشگیرانه خطرات سه برابر شد و کارکنان توانایی بالاتری در تصمیم گیری سریع و هماهنگی گروهی در مواقع اضطراری نشان دادند. تحلیل های کیفی مصاحبه ها موید آن بود که آموزش های سناریومحور سبب تغییر پایدار در فرهنگ کاری و نگرش ایمنی کارکنان گردید. جمع بندی: آموزش های ایمنی، به ویژه در حوزه حریق، باید بر پایه سناریوهای واقعی طراحی شوند و با بررسی دقیق ابعاد فرهنگی، تجربی و دانشی سازمان همراه باشند. اجرای منظم و کاربردی این آموزش ها نه تنها منجر به حذف رخدادهای حریق، بلکه موجب ارتقای فرهنگ ایمنی و کاهش محسوس خطای انسانی در پروژه های عمرانی و صنعتی می گردد.

کلیدواژه ها:

خطای انسانی ، ریسک حریق ، آموزش ایمنی ، سیستم مدیریت دانش(KMS) ، فرهنگ ایمنی