تحول نقش معلم در عصر هوش مصنوعی: از انتقال دانش تا هدایت یادگیری

گسترش سریع فناوری های هوش مصنوعی در نظام های آموزشی، چالشی بنیادین برای بازتعریف نقش معلم در فرآیند یاددهی–یادگیری پدید آورده است. پژوهش حاضر با هدف تبیین تحولات نقش معلم در عصر هوش مصنوعی و تحلیل ابعاد کارکردی و تربیتی آن انجام شد. روش پژوهش، مروری تحلیلی–تلفیقی است؛ بدین معنا که با مرور نظام مند ده منبع علمی فارسی منتشرشده در سال های ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۴ در پایگاه های علمی، مضامین کلیدی استخراج و با روش کدگذاری باز و محوری تحلیل گردید. نتایج نشان داد نقش معلم از «انتقال دهنده دانش» به «هدایتگر فرایند یادگیری داده محور» تغییر یافته است. تحلیل منابع حاکی از وجود سه محور تحول اساسی است: ۱. تحول آموزشی، ۲. تحول اخلاقی–تربیتی، و ۳. تحول توسعه حرفه ای. بر اساس این یافته ها، مقاله مدل مفهومی «معلم عصر هوش مصنوعی» را در قالب تعامل سه سویه ی انسان–فناوری یادگیرنده ارائه می دهد که توازن میان خرد انسانی و ظرفیت فناورانه را مبنای تحول تربیتی می داند. این تحقیق نتیجه می گیرد که آینده ی حرفه ی معلمی در ایران نه در حذف فناوری و نه در سلطه ی آن، بلکه در هم زیستی آگاهانه و اخلاق مدار میان معلم و هوش مصنوعی معنا می یابد.

کلیدواژه ها:

نقش معلم ، هوش مصنوعی ، یادگیری داده محور ، توسعه ی حرفه ای معلمان ، اخلاق دیجیتال