توسعه و گسترش شایستگی های هوش مصنوعی در معلمان آینده

ورود هوش مصنوعی (AI) به عرصه های مختلف اجتماعی و به ویژه آموزش، موجب تحولات بنیادین در نقش ها، وظایف و انتظارات از معلمان شده است. معلمان آینده نه تنها باید توانایی استفاده از فناوری های آموزشی سنتی را داشته باشند، بلکه نیازمند توسعه شایستگی های خاصی در زمینه هوش مصنوعی هستند تا بتوانند آموزش های نوین را طراحی و مدیریت نمایند. پژوهش حاضر با هدف شناسایی ابعاد و مولفه های شایستگی های هوش مصنوعی در معلمان آینده و بررسی فرصت ها و چالش های پیش روی نظام تعلیم و تربیت ایران در این زمینه انجام شد. روش پژوهش توصیفی تحلیلی با رویکرد کیفی بود. داده ها از طریق مرور نظام مند منابع علمی معتبر (۲۰۱۵ تا ۲۰۲۳) و مصاحبه نیمه ساختاریافته با ۱۵ نفر از خبرگان حوزه آموزش و فناوری گردآوری شد. تحلیل داده ها با استفاده از کدگذاری باز و محوری انجام گرفت و مضامین اصلی استخراج شدند. یافته ها نشان داد که شایستگی های هوش مصنوعی معلمان آینده را می توان در چهار حوزه اصلی طبقه بندی کرد: (۱) شایستگی های فناورانه (دانش و مهارت کار با ابزارها و الگوریتم های هوش مصنوعی)، (۲) شایستگی های آموزشی (توانایی طراحی و مدیریت فرایند یادگیری مبتنی بر AI)، (۳) شایستگی های اخلاقی (رعایت اصول مسئولیت پذیری، عدالت و حریم خصوصی در استفاده از داده ها)، و (۴) شایستگی های پژوهشی (کاربرد هوش مصنوعی در تحلیل داده های آموزشی و ارتقای کیفیت یادگیری). نتایج همچنین بیانگر آن بود که فرصت هایی نظیر شخصی سازی یادگیری، بهبود فرآیند ارزشیابی و ارتقای عدالت آموزشی در کنار چالش هایی همچون نابرابری دیجیتال، نگرانی های اخلاقی و مقاومت فرهنگی وجود دارد. بر این اساس، توسعه شایستگی های هوش مصنوعی در معلمان آینده نیازمند بازنگری در برنامه های درسی دانشگاه فرهنگیان، طراحی دوره های ضمن خدمت تخصصی و تدوین سیاست های کلان آموزشی در سطح ملی است. این پژوهش می تواند چارچوبی مفهومی برای سیاست گذاران آموزشی، طراحان برنامه درسی و پژوهشگران حوزه فناوری آموزشی فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

واژگان کلیدی: شایستگی های هوش مصنوعی ، معلمان آینده ، سواد فناورانه ، آموزش هوشمند ، توسعه حرفه ای معلمان.