مبانی حقوقی مشارکت عمومی-خصوصی (PPP) در پروژه های عمرانی شهرداری

شهرها در جهان با چالش های فزاینده ای در زمینه تامین مالی زیرساخت های شهری و مدیریت خدمات عمومی مواجه هستند و مدل های سنتی مدیریت دولتی اغلب با ناکارآمدی و کمبود کارایی روبرو است. در این بستر، «مشارکت عمومی-خصوصی» (PPP) به عنوان مکانیسمی نوین برای جذب سرمایه بخش خصوصی و بهبود کیفیت خدمات مطرح شده است. هدف این پژوهش، واکاوی مبانی حقوقی، چارچوب های قراردادی و مدیریت ریسک در پروژه های PPP شهرداری های ایران است. روش تحقیق، توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه ای، تحلیل اسناد حقوقی، فقهی و تجربیات اجرایی (از جمله مطالعه موردی شهر صدرا) است. یافته ها نشان می دهد که نظام حقوقی ایران دچار «ناهمخوانی ساختاری» بوده و فقدان قانون جامع PPP، ابهام در حل اختلافات و ضعف در شفافیت فرآیندهای مناقصه، از مهم ترین موانع حقوقی هستند. همچنین، نتایج حاکی از «تخصیص ناعادلانه ریسک ها» است که در آن ریسک های سیاسی و اقتصادی خارج از کنترل بخش خصوصی، به پیمانکار تحمیل می شود که منجر به افزایش هزینه ها یا شکست پروژه می گردد. از منظر فقهی، بررسی ها نشان می دهد که بسیاری از قراردادهای فعلی به دلیل تضمین سود قطعی و عدم شفافیت، با اصول پرهیز از ربا و غرر در تضاد بوده و پتانسیل تضییع حقوق بیت المال را دارند. در نهایت، این پژوهش پیشنهاد می کند که برای موفقیت PPP در ایران، نیاز به تدوین قانون مستقل، ایجاد نهاد ناظر مستقل، رعایت دقیق اصول فقهی و تخصیص هوشمندانه ریسک ها بر اساس اصل «توانایی مدیریت» است.

کلیدواژه ها:

مشارکت عمومی-خصوصی (PPP) ، قراردادهای شهری ، مدیریت ریسک ، حقوق شهرداری ، فقه معاملات ، بیت المال ، توسعه پایدار شهری ، شهرداری صدرا