شکاف دیجیتال آموزشی و نابرابری اجتماعی در دسترسی به آموزش باکیفیت

با دیجیتالی شدن فزاینده فرایندهای یاددهی یادگیری، دسترسی به فناوری اطلاعات و ارتباطات و توانایی بهره گیری اثربخش از آن، به یکی از تعیین کننده های اصلی برخورداری از آموزش باکیفیت بدل شده است. مقاله مروری حاضر با هدف تبیین مفهوم «شکاف دیجیتال آموزشی»، واکاوی پیوند آن با نابرابری های اجتماعی و تحلیل پیامدهای آن برای عدالت آموزشی انجام شده است. بدین منظور، ادبیات نظری و شواهد تجربی منتشرشده در پایگاه های علمی معتبر داخلی و خارجی به شیوه مرور روایتی تحلیلی بررسی و یافته ها به صورت مضمونی سازمان دهی شد. یافته ها نشان می دهد که نخست، شکاف دیجیتال پدیده ای تک بعدی و صرفا سخت افزاری نیست، بلکه دست کم در سه سطح متمایز دسترسی فیزیکی، مهارت ها و الگوهای استفاده، و پیامدهای واقعی بهره گیری عمل می کند؛ دوم، این سه سطح به طور نظام مند با ساختار نابرابری اجتماعی طبقه اقتصادی، سرمایه فرهنگی، جنسیت، محل سکونت و قومیت گره خورده اند و سازوکار بازتولید نابرابری آموزشی را در عصر دیجیتال شکل می دهند؛ سوم، شواهد بین المللی و تجربه آموزش از راه دور در همه گیری کووید-۱۹ (و در ایران، سامانه شاد) نشان داد که انتقال آموزش به بستر دیجیتال بدون سیاست جبرانی، شکاف یادگیری میان گروه های برخوردار و محروم را تعمیق می کند؛ و چهارم، صرف توزیع سخت افزار برای بستن این شکاف کافی نیست و سیاست گذاری اثربخش باید زیرساخت، سواد دیجیتال خانواده و معلم، محتوای باکیفیت و طراحی آموزشی جبرانی را توامان هدف بگیرد. در پایان، چارچوبی سه لایه برای سیاست گذاری کاهش شکاف دیجیتال آموزشی پیشنهاد و دلالت هایی برای پژوهش های آینده ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

شکاف دیجیتال ، نابرابری آموزشی ، عدالت آموزشی ، سواد دیجیتال ، آموزش باکیفیت ، نابرابری اجتماعی