نقش بازی های آموزشی (Board Games) در درک بهتر مفاهیم پیچیده جغرافیایی مانند مقیاس و نقشه خوانی

پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش بازی های آموزشی صفحه ای در درک بهتر مفاهیم پیچیده جغرافیایی مانند مقیاس و نقشه خوانی انجام شد. مفاهیم جغرافیایی به دلیل ماهیت فضایی و نیاز به تجسم سه بعدی، یکی از چالش برانگیزترین مباحث برای دانش آموزان هستند. روش های سنتی (کتاب، اطلس، نقشه دیواری) در آموزش مفاهیمی مانند مقیاس (نسبت فاصله روی نقشه به فاصله واقعی) و نقشه خوانی (توانایی تفسیر نمادها، جهت یابی، و تخمین فاصله) ناکارآمد بوده اند (احمدی و کجباف، ۱۴۰۲). در این مطالعه نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل، ۶۰ دانش آموز پسر پایه هفتم (۳۰ نفر گروه آزمایش، ۳۰ نفر گروه کنترل) از یک مدرسه متوسطه شهر تهران به روش نمونه گیری خوشه ای انتخاب شدند. گروه آزمایش به مدت ۸ جلسه (۴ هفته، هر هفته ۲ جلسه ۶۰ دقیقه ای) با بازی های آموزشی صفحه ای (شامل بازی «مقیاس چی؟»، بازی «جهت یاب»، بازی «رمز نقشه»، و بازی «اقلیم سازان») آموزش دیدند. گروه کنترل با روش سنتی (نقشه دیواری، اطلس، و توضیح معلم) آموزش دیدند. ابزارهای پژوهش شامل آزمون درک مقیاس (۲۰ سوال) و آزمون مهارت نقشه خوانی (۲۵ سوال) بود. یافته های تحلیل کوواریانس نشان داد که میانگین نمرات پس آزمون گروه آزمایش در درک مقیاس (۱۷/۸۵ در مقابل ۱۲/۴۲ گروه کنترل) و در مهارت نقشه خوانی (۲۱/۶۵ در مقابل ۱۴/۳۸ گروه کنترل) به طور معناداری بالاتر از گروه کنترل بود (امیری و همکاران، ۱۴۰۰). اندازه اثر برای درک مقیاس ۶۲/۰ و برای نقشه خوانی ۶۸/۰ به دست آمد که نشان دهنده تاثیر بزرگ بازی های آموزشی است. همچنین، نتایج تحلیل محتوای مشاهدات کلاسی نشان داد که بازی های آموزشی باعث افزایش انگیزه و مشارکت (۹۰ درصد دانش آموزان گروه آزمایش فعال بودند در مقابل ۳۵ درصد گروه کنترل)، کاهش خطاهای رایج در تخمین مقیاس (کاهش ۵۵ درصدی خطاهای تخمینی)، و بهبود توانایی جهت یابی در نقشه های واقعی (از ۴۰ درصد به ۸۵ درصد) شدند (خدابخشی و همکاران، ۱۴۰۲). در مجموع، نتایج این پژوهش نشان می دهد که بازی های آموزشی صفحه ای به دلیل فراهم کردن تجربه عینی، بازخورد فوری، و یادگیری فعال، می توانند تحولی در آموزش مفاهیم انتزاعی و فضایی جغرافیا ایجاد کنند.

کلیدواژه ها:

بازی های آموزشی صفحه ای ، جغرافیا ، مقیاس نقشه ، نقشه خوانی ، یادگیری فعال ، تخیل فضایی.