طراحی الگوی بهبود خدمات رفاهی در مراکز ترک اعتیاد و سنجش اثر آن بر نتایج درمانی: مطالعه موردی اردوگاه دین پایه کرامت استان قم

اعتیاد یکی از پیچیده ترین مسائل اجتماعی و سلامت محور در جوامع معاصر است که پیامدهای آن صرفا به مصرف مواد محدود نمی شود، بلکه ابعاد گسترده ای از فروپاشی روانی، اختلال در عملکرد خانوادگی، کاهش ظرفیت اشتغال، طرد اجتماعی و تضعیف امید به زندگی را در بر می گیرد. بر این اساس، درمان موثر اعتیاد نیازمند عبور از رویکردهای تک بعدی و حرکت به سوی الگوهای جامع، توانمندساز و مبتنی بر بازاجتماعی سازی است. پژوهش حاضر با هدف طراحی الگوی بهبود خدمات رفاهی در مراکز ترک اعتیاد و سنجش اثر آن بر نتایج درمانی، با مطالعه موردی اردوگاه دین پایه کرامت استان قم انجام شد. روش پژوهش از نوع کاربردی با رویکرد توصیفی-تحلیلی بود. جامعه آماری شامل تمامی ۷۰۰ نفر از مددجویان حاضر در اردوگاه کرامت بود که با روش سرشماری کامل مورد مطالعه قرار گرفتند. داده ها با استفاده از پرسشنامه های استاندارد سلامت عمومی، امید به زندگی، ولع مصرف و عملکرد خانواده، همراه با ابزار محقق ساخته برای سنجش ابعاد خدمات رفاهی گردآوری شد. تحلیل داده ها در دو مرحله پیش آزمون و پس آزمون و با بهره گیری از تحلیل واریانس و مدل یابی معادلات ساختاری انجام گرفت. یافته های پژوهش نشان داد که بهبود خدمات رفاهی در قالب یک الگوی چندسطحی، تاثیر معناداری بر ارتقای شاخص های درمانی مددجویان داشته است. بر اساس نتایج، اشتغال هم زمان با درمان در بخش های متنوعی همچون دام پروری، تولید لیوان کاغذی، بلوک زنی، گلخانه، پیرایش، کشاورزی، خیاطی، نانوایی، کافه، رستوران و حراست، نه تنها موجب افزایش مهارت و آمادگی شغلی شده، بلکه به بازسازی نظم رفتاری، تقویت خودکارآمدی، کاهش ولع مصرف و ارتقای امید به زندگی نیز انجامیده است. همچنین نتایج نشان داد که تنوع بخشی به فرصت های شغلی بر اساس ویژگی های شخصیتی و نوع ماده مصرفی، نقش مهمی در بازسازی هویت فردی و افزایش ماندگاری درمان داشته است. از سوی دیگر، مرکز ارتقای سلامت اجتماعی شهید رئیسی با اجرای طرح صیانت از خانواده و تداوم حمایت تا یک سال پس از پاکی، نقش تعیین کننده ای در کاهش فشارهای خانوادگی، افزایش حمایت اجتماعی و پیشگیری از بازگشت به مصرف ایفا کرده است. در نهایت، الگوی استخراج شده در این پژوهش در چهار سطح زیستی-محیطی، شغلی-مهارتی، روانی-خانوادگی و نهادی-صیانتی سازمان یافت که تلفیق معنویت، اشتغال، حمایت خانوادگی و پیگیری پس از درمان را به عنوان عناصر اصلی موفقیت معرفی می کند. نتایج پژوهش نشان می دهد که اثربخشی درمان اعتیاد در مراکز بازتوانی، بیش از آنکه به مداخلات مقطعی وابسته باشد، به طراحی یک نظام رفاهی یکپارچه، مستمر و متناسب با نیازهای واقعی مددجویان بستگی دارد. از این رو، الگوی اردوگاه دین پایه کرامت می تواند به عنوان نمونه ای بومی و کارآمد برای بازاندیشی در سیاست ها و برنامه های درمان و بازتوانی اعتیاد در کشور مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

اعتیاد ، خدمات رفاهی ، نتایج درمانی ، بازتوانی ، اشتغال درمانی ، صیانت از خانواده ، اردوگاه دین پایه کرامت ، استان قم.