تحلیل روان شناختی پدیده همدلی مصنوعی در آموزش و نقش آن در شکل گیری توهم رابطه آموزشی و اعتماد یادگیرنده

با ورود گسترده هوش مصنوعی به عرصه آموزش و تحقیق، رابطه آموزشی دیگر صرفا میان انسان ها شکل نمی گیرد، بلکه به تدریج در تعامل با عامل های غیرانسانی بازتعریف می شود. یکی از مهم ترین و در عین حال کم مطالعه شده ترین پیامدهای این تحول، ظهور پدیده ای است که این پژوهش آن را «توهم همدلی آموزشی» می نامد؛ وضعیتی که در آن، یادگیرنده در مواجهه با زبان همدلانه و پاسخ های شبه انسانی هوش مصنوعی، تجربه ای ذهنی از فهم شدن، اعتماد و رابطه آموزشی را تجربه می کند، بی آنکه چنین رابطه ای در واقعیت اجتماعی وجود داشته باشد.در محیط های آموزشی دیجیتال، تعاملات سطحی مانند لایک، امتیازدهی یا بازخورد کوتاه اغلب جایگزین اعتماد واقعی و تعامل انسانی عمیق می شوند. این سطح از تایید ظاهری باعث می شود یادگیرنده احساس کند که موفقیت و فهم او مورد توجه و تایید دیگران قرار گرفته است. پژوهش حاضر با تمرکز بر مفهوم (همدلی مصنوعی)، به واکاوی پدیدارشناختی تجربه زیسته یادگیرندگانی می پردازد که تعامل مداوم با ابزارهای آموزشی مبتنی بر هوش مصنوعی را تجربه کرده اند. هدف اصلی، بررسی این پرسش است که چگونه بازنمایی همدلی در هوش مصنوعی می تواند به شکل گیری نوعی دلبستگی عاطفی شناختی و اعتماد آموزشی منجر شود و این تجربه چه پیامدهایی برای معنای یادگیری، عاملیت یادگیرنده و فرآیند اجتماعی شدن آموزشی دارد.این مطالعه با رویکرد کیفی و روش پدیدارشناسی تفسیری و روانشناختی انجام شده و داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته گردآوری و تحلیل شده اند. یافته ها نشان می دهد که همدلی مصنوعی، اگرچه می تواند احساس امنیت، پذیرش و انگیزش کوتاه مدت را در یادگیرندگان تقویت کند، اما هم زمان زمینه ساز شکل گیری نوعی اعتماد موهوم و رابطه آموزشی توهم آمیز است که در بلندمدت ممکن است به کاهش نیاز به تعامل انسانی، تضعیف مهارت های ارتباطی و دگرگونی در درک یادگیرنده از ماهیت رابطه آموزشی بینجامد. این پژوهش با طرح مفهوم «توهم همدلی آموزشی»، توجه را به یکی از چالش های بنیادین آموزش در عصر هوش مصنوعی جلب می کند و بر ضرورت بازاندیشی روان شناختی و تربیتی در طراحی ابزارهای هوشمند آموزشی تاکید می ورزد؛ جایی که مرز میان تسهیل یادگیری و جایگزینی رابطه انسانی، به طور فزاینده ای مبهم می شود.

کلیدواژه ها:

توهم آموزشی ، چت بات های آموزشی ، هوش مصنوعی عاطفی ، هویت ایگو ، اثرات روان شناخنی AI