فرسودگی شغلی معلمان و راهبردهای تقویت تاب آوری در شرایط آموزشی امروز

زمینه و هدف: فرسودگی شغلی معلمان یکی از چالش های جدی نظام های آموزشی در سراسر جهان است که پیامدهای گسترده ای بر سلامت روانی و جسمانی معلمان، کیفیت تدریس، و یادگیری دانش آموزان دارد. پدیده فرسودگی شغلی به ویژه پس از همه گیری کووید-۱۹ ابعاد گسترده تری یافته و توجه پژوهشگران و سیاست گذاران آموزشی را به خود جلب کرده است. مقاله حاضر با هدف مرور نظام مند ادبیات پژوهشی مرتبط با فرسودگی شغلی معلمان و راهبردهای تقویت تاب آوری در محیط های آموزشی تدوین شده است.روش: این پژوهش از نوع مروری توصیفی-تحلیلی است. جستجوی ادبیات در پایگاه های اطلاعاتی PubMed، Scopus، Web of Science، ERIC، SID و Civilica با بازه زمانی ۲۰۰۱ تا ۲۰۲۵ میلادی انجام شد. مبانی نظری فرسودگی شغلی شامل مدل های مازلک، تقاضا-منابع شغلی (JD-R)، و حفظ منابع هابس (COR) و نیز مبانی نظری تاب آوری بررسی شده و پیشینه پژوهش های داخلی و خارجی تحلیل گردید.یافته ها: یافته ها نشان می دهد که فرسودگی شغلی معلمان تحت تاثیر عوامل چندگانه سازمانی (بار کاری، حمایت مدیریت)، فردی (خودکارآمدی، سبک مقابله)، و اجتماعی (سیاست های آموزشی، جایگاه اجتماعی معلم) قرار دارد. فرسودگی شغلی پیامدهای جدی بر سلامت معلمان و عملکرد تحصیلی دانش آموزان دارد. تاب آوری به عنوان یک عامل محافظتی کلیدی در برابر پیامدهای منفی استرس مزمن شغلی عمل می کند.نتیجه گیری: راهبردهای تقویت تاب آوری در سه سطح فردی (ذهن آگاهی، خودمراقبتی، بازنگری شناختی)، سازمانی (حمایت همتایان، مربی گری، جو مثبت مدرسه)، و سیاست گذارانه (بازنگری در نظام ارزیابی، کاهش بار اداری، برنامه های سلامت شغلی) قابل اجرا هستند. مدل های مفهومی یکپارچه سازی فرسودگی و تاب آوری ارائه شده و پیشنهاداتی برای پژوهش های آتی و سیاست گذاران آموزشی مطرح گردیده است.

کلیدواژه ها:

فرسودگی شغلی ، معلمان ، تاب آوری ، ذهن آگاهی ، خودکارآمدی ، سلامت شغلی