پیامدهای اجتماعی و فضایی خانه های دوم در سکونتگاه های توریستی ایران؛ از افزایش قیمت زمین برای بومیان تا شکل گیری شهرهای فصلی و محله های نیمه خالی

در دهه های اخیر، گسترش خانه های دوم در سکونتگاه های توریستی ایران به عنوان یکی از مهم ترین تحولات فضایی و اقتصادی در مناطق شمالی، کوهستانی و پیرامون کلان شهرها مطرح شده است. این پدیده که در ادبیات بین المللی با عنوان Second Home Development شناخته می شود، نه تنها به عنوان یک الگوی مصرف فضایی و سرمایه گذاری ملکی عمل می کند، بلکه پیامدهای گسترده ای بر ساختار اجتماعی، بازار زمین و مسکن، و الگوهای سکونت محلی بر جای می گذارد . با وجود رشد قابل توجه این پدیده در ایران، مطالعات داخلی عمدتا بر ابعاد گردشگری یا اقتصادی آن متمرکز بوده و تحلیل های نظام مند درباره پیامدهای اجتماعی–فضایی آن، به ویژه در ارتباط با طرد بومیان و تغییرات کالبدی–جمعیتی سکونتگاه ها، همچنان محدود و پراکنده است.هدف این مقاله، تحلیل انتقادی پیامدهای اجتماعی و فضایی گسترش خانه های دوم در سکونتگاه های توریستی ایران است. این مطالعه با رویکردی توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر مرور نظام مند ادبیات داخلی و بین المللی، تلاش می کند سازوکارهای اثرگذاری این پدیده بر افزایش قیمت زمین، تغییر ساختار اجتماعی–فضایی و شکل گیری الگوهای سکونت فصلی را بررسی کند.یافته های مورد انتظار نشان می دهد که توسعه خانه های دوم، از طریق افزایش تقاضای سرمایه ای برای زمین و مسکن، موجب تشدید فشار قیمتی بر بازار محلی و کاهش دسترسی بومیان به مسکن شده است . همچنین، این روند به شکل گیری سکونتگاه های فصلی، کاهش پایداری جمعیتی و ایجاد محله های نیمه خالی در دوره های غیرپیک گردشگری منجر شده و در نهایت، به تضعیف سرزندگی شهری و گسست اجتماعی در این مناطق انجامیده است .

کلیدواژه ها:

خانه دوم ، سکونتگاه توریستی ، پیامدهای اجتماعی–فضایی ، قیمت زمین ، شهر فصلی ، طرد فضایی ، ایران