ویلاسازی پراکنده و بحران هویت معماری در ایران؛ تحلیل افت کیفیت ساخت وساز، نابودی معماری بومی و گسترش فضاهای فاقد هویت

گسترش ویلاسازی پراکنده و ساخت خانه های دوم در مناطق پیرامونی و گردشگری ایران، طی دو دهه اخیر به یکی از مهم ترین الگوهای مداخله کالبدی در سرزمین تبدیل شده است. این روند، که عمدتا تحت تاثیر سرمایه گذاری های غیرمولد، افزایش ارزش زمین، و تغییر الگوهای سبک زندگی شکل گرفته است، پیامدهای قابل توجهی در کیفیت ساخت وساز و ساختار هویت معماری در مقیاس منطقه ای و بومی به همراه داشته است . مسئله اصلی این پژوهش، بررسی چگونگی تاثیر ویلاسازی پراکنده بر تضعیف هویت معماری و گسترش فضاهای فاقد زمینه فرهنگی و اقلیمی است.هدف این پژوهش تحلیل انتقادی رابطه میان توسعه ویلاسازی و بحران هویت معماری در ایران با تمرکز بر افت کیفیت ساخت، حذف تدریجی عناصر معماری بومی و شکل گیری الگوهای فضایی بی هویت است. این مطالعه از نوع کیفی بوده و با رویکرد توصیفی–تحلیلی انجام شده است. داده ها از طریق مطالعات اسنادی، مرور ادبیات نظری، و تحلیل محتوای پژوهش های پیشین در حوزه معماری بومی، توسعه پراکنده و گردشگری مسکونی گردآوری و تحلیل شده اند .یافته های پژوهش نشان می دهد که گسترش ویلاسازی پراکنده منجر به کاهش کیفیت ساخت وساز، جایگزینی الگوهای وارداتی به جای معماری بومی، و تولید فضاهایی شده است که فاقد پیوستگی فرهنگی و اقلیمی هستند. این روند در نهایت به شکل گیری «بی مکانی» در فضاهای ساخته شده و تضعیف حس تعلق مکانی در مقیاس منطقه ای منجر شده است .همچنین، ضعف نظارت ساخت وساز و غلبه منطق سرمایه گذاری کوتاه مدت، از عوامل تشدیدکننده این وضعیت محسوب می شود.در نتیجه، پژوهش حاضر بر ضرورت بازنگری در سیاست های توسعه کالبدی و بازتعریف اصول طراحی ویلا در چارچوب معماری زمینه گرا و اقلیم محور تاکید می کند. چنین بازنگری ای می تواند نقش مهمی در احیای هویت معماری و کاهش روند گسترش فضاهای بی هویت ایفا کند.

کلیدواژه ها:

ویلاسازی پراکنده ، بحران هویت معماری ، معماری بومی ، توسعه نامتوازن ، کیفیت ساخت وساز ، ایران