از شهرسازی دستوری تا شهر زیست پذیر: بازاندیشی در الگوهای توسعه شهرهای جدید ایران با تاکید بر انسان محوری

در دهه های اخیر، شهرهای جدید ایران عمدتا بر پایه رویکردهای شهرسازی دستوری و برنامه ریزی متمرکز شکل گرفته اند؛ رویکردی که در آن دولت و نهادهای بالادست نقش اصلی در طراحی، اجرا و کنترل توسعه شهری را بر عهده داشته اند. با وجود اهدافی همچون کنترل رشد کلان شهرها و تامین مسکن، بسیاری از این شهرها با چالش هایی نظیر ضعف در شکل گیری حیات شهری، ناکارآمدی در ایجاد تعاملات اجتماعی و کاهش کیفیت زیست پذیری مواجه شده اند. این پژوهش با هدف بازاندیشی در الگوهای توسعه شهری و گذار از شهرسازی دستوری به سمت شهر زیست پذیر و انسان محور انجام شده است.روش تحقیق این مطالعه کیفی و از نوع تحلیلی–تطبیقی بوده و با بهره گیری از مطالعات اسنادی و تحلیل مفهومی، الگوهای رایج توسعه شهرهای جدید ایران مورد بررسی قرار گرفته است. مبانی نظری پژوهش بر دیدگاه های شهرسازی انسان محور و نظریه پردازانی همچون جین جیکوبز در نقد شهرهای برنامه ریزی شده مدرن (Jacobs, ۱۹۶۱)، و همچنین مفاهیم «حق به شهر» هانری لوفور (Lefebvre, ۱۹۹۶) و نظریه تصویر ذهنی شهر کوین لینچ (Lynch, ۱۹۶۰) استوار است.یافته های پژوهش نشان می دهد که غلبه رویکردهای بالا به پایین، منجر به شکل گیری فضاهای کم روح، کاهش پویایی اجتماعی و ضعف در حس تعلق مکانی در شهرهای جدید شده است. همچنین فقدان توجه به تجربه زیسته شهروندان و نیازهای انسانی، از عوامل کلیدی ناکامی این الگوها محسوب می شود.در نهایت، پژوهش نتیجه می گیرد که گذار از شهرسازی دستوری به الگوهای مشارکتی و انسان محور، شرط اساسی برای ارتقای زیست پذیری و بهبود کیفیت زندگی شهری در شهرهای جدید ایران است.

کلیدواژه ها:

شهرسازی دستوری ، شهر زیست پذیر ، انسان محوری ، شهرهای جدید ایران ، توسعه شهری ، حکمرانی شهری ، کیفیت زندگی