معماری تکرار و مرگ حس مکان: بررسی تاثیر یکنواختی کالبدی بر کاهش تعلق اجتماعی در مجتمع های مسکونی انبوه

در دهه های اخیر، گسترش مجتمع های مسکونی انبوه به عنوان یکی از پاسخ های اصلی به بحران مسکن در شهرهای معاصر، به شکل گیری الگوهای فضایی تکرارشونده و یکنواخت منجر شده است. این روند، اگرچه از منظر اقتصادی و تولید انبوه کارآمد تلقی می شود، اما در سطح تجربه زیسته کاربران، پیامدهای قابل توجهی بر کیفیت ادراک فضایی و حس مکان برجای گذاشته است. بر اساس ادبیات نظری حس مکان، مکان صرفا یک ظرف فیزیکی نیست، بلکه حاصل تعامل میان فرم کالبدی، معنا و تجربه انسانی است . با این حال، در بسیاری از پروژه های مسکن انبوه معاصر، تمرکز غالب بر استانداردسازی و تیپ سازی موجب کاهش تنوع کالبدی و تضعیف هویت فضایی شده است.این پژوهش با هدف بررسی رابطه میان یکنواختی کالبدی و کاهش حس مکان، به تحلیل نقش تکرار در ساختار فضایی مجتمع های مسکونی می پردازد. شکاف اصلی پژوهش در این است که مطالعات موجود عمدتا بر شاخص های کمی تولید مسکن متمرکز بوده و کمتر به ابعاد ادراکی و اجتماعی فضا توجه کرده اند. در این راستا، روش تحقیق کیفی و مبتنی بر تحلیل تطبیقی و مطالعه موردی پیشنهاد می شود تا بتوان ارتباط میان فرم تکرارشونده و کیفیت تجربه زیسته را بررسی کرد.یافته های مورد انتظار نشان می دهد که یکنواختی کالبدی می تواند منجر به کاهش هویت پذیری فضایی، افت تعاملات اجتماعی و شکل گیری نوعی بی تفاوتی نسبت به محیط سکونت شود. این وضعیت با مفهوم «بی مکانی» در نظریه Relph (۱۹۷۶) هم راستا است که در آن فضاها فاقد تمایزات هویتی و تجربه پذیر می شوند. در نهایت، این پژوهش بر ضرورت بازتعریف رویکردهای طراحی مسکن انبوه تاکید دارد؛ به گونه ای که از تولید صرف واحدهای مسکونی به سمت تولید مکان های معنادار و اجتماع محور حرکت شود.

کلیدواژه ها:

حس مکان (Sense of Place) ، تعلق اجتماعی (Social Attachment) ، معماری تکراری ، مجتمع های مسکونی انبوه ، یکنواختی کالبدی ، هویت فضایی ، شهرسازی معاصر