بحران هویت در شهرهای جدید ایران: چرا انسان معاصر با بسیاری از مجتمع های مسکونی ارتباط برقرار نمی کند؟

در دهه های اخیر، توسعه شهرهای جدید و مجتمع های مسکونی انبوه در ایران به یکی از مهم ترین راهبردهای پاسخ گویی به بحران مسکن و کنترل تمرکز جمعیت در کلان شهرها تبدیل شده است. با این حال، بخش قابل توجهی از این فضاهای سکونتی، علی رغم برخورداری از زیرساخت های فیزیکی و ظرفیت های کالبدی، نتوانسته اند احساس تعلق، هویت و ارتباط عاطفی میان ساکنان و محیط زندگی را شکل دهند. این مسئله موجب بروز نوعی گسست میان انسان معاصر و محیط سکونتی شده که در قالب کاهش تعاملات اجتماعی، ضعف حس مکان، بیگانگی فضایی و ناپایداری سکونت قابل مشاهده است .هدف این پژوهش، بررسی عوامل موثر بر بحران هویت در مجتمع های مسکونی شهرهای جدید ایران و تحلیل دلایل عدم ارتباط موثر ساکنان با این فضاهاست. پژوهش حاضر با رویکردی توصیفی تحلیلی و بر پایه مطالعات کتابخانه ای، تحلیل نظریات شهرسازی و بررسی پژوهش های مرتبط داخلی و خارجی انجام شده است. یافته های تحقیق نشان می دهد که عواملی همچون یکنواختی کالبدی، غلبه نگاه کمی و سرمایه محور در تولید مسکن، ضعف فضاهای عمومی و اجتماعی، عدم توجه به فرهنگ بومی و حذف مولفه های انسان محور در طراحی، نقش مهمی در شکل گیری بحران هویت در این مجتمع ها دارند .نتایج پژوهش بیانگر آن است که بسیاری از مجتمع های مسکونی جدید، بیش از آنکه به عنوان «مکان زندگی» طراحی شوند، به عنوان «کالای اقتصادی» تولید شده اند؛ موضوعی که سبب کاهش تعلق مکانی و تضعیف تجربه زیسته ساکنان شده است. بر این اساس، بازنگری در سیاست های شهرسازی و حرکت به سوی طراحی انسان محور، تقویت فضاهای اجتماعی و توجه به هویت فرهنگی و اقلیمی، می تواند در ارتقای کیفیت زیست و بازآفرینی هویت در شهرهای جدید ایران موثر باشد.

کلیدواژه ها:

هویت شهری ، شهرهای جدید ، تعلق مکانی ، مجتمع های مسکونی ، انسان معاصر ، زیست پذیری ، مسکن انبوه ، شهرسازی ایران