اقتصاد منجمد در بتن: تحلیل پیامدهای سرمایه گذاری غیرمولد در بازار مسکن و برج سازی ایران

در دهه های اخیر، بازار مسکن ایران از یک بخش مصرفی و پاسخ گو به نیاز سکونتی خانوارها، به بستری برای حفظ ارزش سرمایه، سوداگری و انباشت دارایی تبدیل شده است. هم زمان با افزایش تورم مزمن، کاهش ارزش پول ملی و محدودیت فرصت های سرمایه گذاری مولد، بخش قابل توجهی از سرمایه های خرد و کلان به سمت بازار زمین، مسکن و برج سازی هدایت شده اند. این روند، علاوه بر تشدید پدیده مالی شدن مسکن (Housing Financialization)، موجب گسترش سرمایه گذاری های غیرمولد، افزایش خانه های خالی، توسعه برج سازی های غیرمصرفی و کاهش دسترسی اقشار متوسط و کم درآمد به مسکن شده است .هدف اصلی این پژوهش، تحلیل پیامدهای اقتصادی، اجتماعی و فضایی سرمایه گذاری غیرمولد در بازار مسکن و برج سازی ایران و تبیین مفهوم «اقتصاد منجمد در بتن» است؛ مفهومی که به انباشت سرمایه در دارایی های فیزیکی کم تحرک و فاقد بهره وری اقتصادی اشاره دارد. این پژوهش با رویکرد توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر تحلیل اقتصاد سیاسی شهری انجام شده و داده های آن از طریق بررسی اسناد علمی، گزارش های رسمی، آمارهای اقتصادی و مطالعات مرتبط با بازار مسکن ایران گردآوری شده است.یافته های پژوهش نشان می دهد که در شرایط بی ثباتی اقتصادی، بازار مسکن در ایران بیش از آنکه کارکرد مصرفی داشته باشد، به ابزار حفظ ارزش دارایی و فعالیت های سفته بازانه تبدیل شده است. در نتیجه، بخش قابل توجهی از منابع مالی کشور به جای ورود به فعالیت های مولد اقتصادی، در قالب برج های لوکس، واحدهای خالی و پروژه های ساختمانی غیرمصرفی انباشته شده اند. این وضعیت نه تنها موجب کاهش بهره وری سرمایه و تعمیق رکود تولیدی شده، بلکه پیامدهایی همچون افزایش نابرابری فضایی، کاهش عدالت شهری، تشدید بحران دسترسی به مسکن و شکل گیری فضاهای شهری کم تحرک و فاقد حیات اجتماعی را نیز به همراه داشته است .در نهایت، پژوهش نتیجه می گیرد که تداوم روند مالی شدن مسکن و هدایت سرمایه ها به فعالیت های غیرمولد ساختمانی می تواند ساختار اقتصادی و اجتماعی شهرهای ایران را با چالش های عمیق تری مواجه کند. بر این اساس، اصلاح سیاست های مالیاتی، کنترل سوداگری ملکی، هدایت سرمایه به بخش های مولد و بازتعریف سیاست های توسعه شهری بر مبنای نیاز واقعی سکونت، از مهم ترین ضرورت های سیاست گذاری در ایران محسوب می شود.

کلیدواژه ها:

اقتصاد منجمد ، سرمایه گذاری غیرمولد ، بازار مسکن ایران ، برج سازی ، مالی شدن مسکن ، سفته بازی ملکی ، خانه های خالی