تعامل میان طراحی کالبدی و کیفیت یادگیری

کیفیت یادگیری پدیده ای چندعاملی است که افزون بر شیوه تدریس، محتوای آموزشی و ویژگی های فردی دانش آموز، از شرایط محیطی و کالبدی مدرسه نیز تاثیر می پذیرد. طراحی کالبدی مدرسه به طور مستقیم و غیرمستقیم بر فرایند یادگیری اثر می گذارد؛ به طور مستقیم از طریق تامین شرایط فیزیکی مناسب برای دیدن، شنیدن، نشستن و حرکت کردن، و به طور غیرمستقیم از طریق تاثیر بر خلق وخو، انگیزش، تمرکز و احساس تعلق. اگر کلاس درس از نور کافی، آکوستیک مناسب، مبلمان استاندارد، تهویه مطلوب و سازمان فضایی هماهنگ برخوردار باشد، ظرفیت شناختی دانش آموز بهتر در خدمت یادگیری قرار می گیرد و عوامل مزاحم محیطی کاهش می یابد. در مقابل، محیط های نامناسب کالبدی بخشی از انرژی ذهنی دانش آموز را صرف سازگاری با نارسایی های محیط می کنند و این موضوع از کیفیت پردازش شناختی می کاهد (عباس زاده، ۱۳۹۴). پژوهش های داخلی نیز نشان داده اند که میان کیفیت مولفه های کالبدی محیط آموزشی و انگیزش به یادگیری و مشارکت تحصیلی رابطه مثبت و معناداری وجود دارد (بمانیان و همکاران، ۱۳۹۲). بنابراین، طراحی کالبدی مدرسه را باید بخشی از سازوکار تولید یادگیری دانست، نه زمینه ای خنثی و بی اثر؛ زیرا فضا خود در شکل دهی به تجربه یادگیری، ادراک معناداری و کارآمدی آموزشی نقش فعالی دارد.