مفهوم شناسی امنیت روانی

امنیت روانی در بستر آموزش به وضعیتی اشاره دارد که در آن دانش آموز احساس می کند در محیط مدرسه از پذیرش، احترام، حمایت و مصونیت نسبی از تحقیر، تهدید، تمسخر و تنبیه برخوردار است و می تواند بدون ترس از پیامدهای منفی، افکار، احساسات و پرسش های خود را بیان کند. در این معنا، امنیت روانی صرفا نبود خشونت یا تعارض آشکار نیست، بلکه تجربه ای عمیق از آرامش، اعتماد، پیش بینی پذیری و قابلیت اتکا در روابط مدرسه ای است؛ تجربه ای که زمینه را برای مشارکت فعال، یادگیری موثر و شکل گیری پیوند مثبت با مدرسه فراهم می سازد. از منظر روان شناسی تربیتی، امنیت روانی زمانی محقق می شود که روابط میان دانش آموزان، معلمان و مدیران بر پایه احترام متقابل، گوش دادن فعال، انصاف و حمایت هیجانی استوار باشد و فرد در صورت خطا، شکست یا ناتوانی، با طرد و سرزنش مواجه نشود. در پژوهش های ایرانی نیز به طور غیرمستقیم بر نقش محیط های حمایتگر مدرسه ای در ارتقای سلامت روان و عملکرد تحصیلی تاکید شده است؛ به گونه ای که جو مدرسه، احساس امنیت و کیفیت روابط مدرسه ای می تواند با سلامت روانی و عملکرد تحصیلی دانش آموزان ارتباط معنادار داشته باشد (تاثیر جو مدرسه بر عملکرد تحصیلی و روانی دانش آموزان، ۱۴۰۳). همچنین، پژوهش هایی که به اشتیاق به مدرسه و فرهنگ مدرسه پرداخته اند، نشان می دهند که ادراک مثبت از محیط آموزشی با بهزیستی تحصیلی و تجربه های هیجانی مطلوب تر همراه است (اصغرنژاد، مسعودیان، و موسویان زاده، ۱۴۰۱). بنابراین، امنیت روانی را می توان یکی از شاخص های بنیادین کیفیت محیط آموزشی دانست که بر احساس تعلق، انگیزش، سلامت روان و رفتارهای تحصیلی دانش آموزان اثرگذار است.