«چگونه توانستم با بهره گیری از فناوری آموزشی و هوش مصنوعی، یادگیری در درس مطالعات اجتماعی را در دانش آموزان دبیرستان شهیدان شیخداد یزد عمیق تر سازم؟»

درس مطالعات اجتماعی، به منزله حوزه ای میان رشته ای مشتمل بر تاریخ، جغرافیا، تعلیمات مدنی و اقتصاد، نقشی اساسی در پرورش شهروندانی آگاه، نقاد و مسئولیت پذیر ایفا می کند. با این حال، غلبه رویکردهای سنتی و انتقال محور در آموزش این درس، در بسیاری از موارد به یادگیری سطحی، حفظ محوری و کاهش مشارکت شناختی دانش آموزان می انجامد. پژوهش حاضر با هدف بررسی چگونگی تعمیق یادگیری در درس مطالعات اجتماعی از طریق به کارگیری هدفمند فناوری های آموزشی و هوش مصنوعی، در قالب اقدام پژوهی و در دبیرستان شهیدان شیخداد یزد انجام شد. جامعه مورد مطالعه شامل ۳۰ نفر از دانش آموزان پایه هفتم و هشتم در سال تحصیلی ۱۴۰۴–۱۴۰۵ بود.به منظور شناسایی مسئله، داده های اولیه از طریق مشاهده مشارکتی، پرسشنامه سنجش نگرش و آزمون های تشخیصی گردآوری شد. تحلیل این داده ها نشان داد که مهم ترین چالش های آموزشی شامل انفعال دانش آموزان در فرایند یادگیری، ضعف در تحلیل روابط علی و معلولی، و ناتوانی در کاربرد آموخته ها در موقعیت های واقعی زندگی است. بر این اساس، با اتکا به مبانی نظری سازنده گرایی، نظریه جذب شناختی و چارچوب تعمیق یادگیری مبتنی بر فناوری (TIM)، برنامه ای عملیاتی و چندمرحله ای طراحی و اجرا شد. مداخله آموزشی بر سه محور اصلی استوار بود: نخست، شخصی سازی فرایند یادگیری از طریق بهره گیری از معلم هوشمند مبتنی بر هوش مصنوعی به منظور ارائه بازخورد فوری و متناسب با نیازهای یادگیرندگان؛ دوم، استفاده از فناوری های واقعیت مجازی و واقعیت افزوده برای ایجاد تجربه های یادگیری غوطه ورانه در زمینه مفاهیم تاریخی و جغرافیایی؛ و سوم، به کارگیری ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی برای تحلیل داده ها و بصری سازی مفاهیم انتزاعی. در این فرایند، فناوری نه به عنوان جایگزین معلم، بلکه به مثابه ابزاری شناختی در خدمت تقویت تفکر انتقادی، تحلیل و حل مسئله به کار گرفته شد. پس از اجرای مداخله در یک دوره ۱۲ هفته ای، داده های پس آزمون با استفاده از همان ابزارها گردآوری و با داده های اولیه مقایسه شد. یافته ها نشان داد که میانگین عملکرد دانش آموزان در سطوح بالای حیطه شناختی بلوم ۳۵ درصد افزایش یافته، میزان مشارکت فعال و کنجکاوی آنان ۵۰ درصد رشد کرده و سطح اضطراب و انفعال در کلاس به طور محسوسی کاهش یافته است. نتایج این پژوهش بیانگر آن است که تلفیق آگاهانه، هدفمند و اصولی فناوری های آموزشی و هوش مصنوعی در تدریس مطالعات اجتماعی، می تواند زمینه ساز گذار از آموزش مبتنی بر انتقال اطلاعات به یادگیری عمیق، معنادار، پایدار و تجربه محور باشد.

کلیدواژه ها:

یادگیری عمیق ، مطالعات اجتماعی ، فناوری آموزشی ، هوش مصنوعی ، شخصی سازی یادگیری