واکاوی تاثیر برنامه های یادگیری خدمت محور و مشارکت اجتماعی بر رشد هویت اخلاقی، همدلی و کنشگری مدنی دانش آموزان در مدرسه

زمینه: در دهه های اخیر، نظام های آموزشی با پرسش بنیادینی در خصوص چگونگی تربیت دانش آموزانی مواجه شده اند که نه تنها از نظر تحصیلی موفق باشند، بلکه از حیث اخلاقی و اجتماعی نیز بالنده و مسئولیت پذیر بار آیند. یکی از رویکردهایی که در این زمینه توجه گسترده پژوهشگران را به خود جلب کرده، برنامه های یادگیری خدمت محور و مشارکت اجتماعی است. این رویکرد با پیوند زدن یادگیری آکادمیک با خدمت به جامعه، نویدبخش تحولاتی عمیق در هویت اخلاقی، همدلی و کنشگری مدنی دانش آموزان است. هدف: مقاله حاضر با هدف واکاوی تاثیر برنامه های یادگیری خدمت محور و مشارکت اجتماعی بر رشد هویت اخلاقی، همدلی و کنشگری مدنی دانش آموزان در مدرسه تدوین شده است. این پژوهش در پی پاسخ به این پرسش است که این برنامه ها از چه سازوکارهایی بر ابعاد یادشده تاثیر می گذارند و چه عواملی بر اثربخشی آنها نقش تعیین کننده دارند. روش: این پژوهش به شیوه مروری و با رویکرد کیفی انجام شده است. با جستجو در پایگاه های اطلاعاتی معتبر داخلی، مقالات مرتبط با حوزه یادگیری خدمت محور، تربیت اخلاقی، همدلی و کنشگری مدنی در بازه زمانی ۱۳۹۹ تا ۱۴۰۴ گردآوری و مورد تحلیل و ترکیب قرار گرفته اند. یافته ها: یافته ها نشان می دهد که برنامه های یادگیری خدمت محور با طراحی مناسب تاثیر معناداری بر تقویت هویت اخلاقی از طریق موقعیت های واقعی مسئولیت پذیری، افزایش همدلی نوجوانان در مواجهه با نیازها و مشکلات دیگران، توسعه مهارت های کنشگری مدنی و شهروندی فعال در مدرسه، تغییر نگرش ها و ارزش های اخلاقی در بستر فعالیت های جمعی، و تسهیل گذار از خودمحوری به دگرخواهی و تعهد اجتماعی پایدار دارند. عوامل موثر بر اثربخشی این برنامه ها شامل مشارکت فعال دانش آموزان در تمام مراحل، کیفیت تامل، ارتباط با محتوای درسی، مدت زمان کافی، توجه به زمینه فرهنگی-اجتماعی و نقش تسهیل گری معلم است. نتیجه گیری: برنامه های یادگیری خدمت محور و مشارکت اجتماعی، در صورت طراحی هدفمند و مبتنی بر اصول علمی، می توانند به عنوان راهبردی اثربخش برای تربیت اخلاقی و اجتماعی دانش آموزان در مدارس مورد استفاده قرار گیرند. توجه به عنصر تامل، احساس مالکیت و عاملیت دانش آموزان، و نقش تسهیل گری معلم از مهم ترین مولفه های موفقیت این برنامه هاست.

کلیدواژه ها:

یادگیری خدمت محور ، هویت اخلاقی ، همدلی ، کنشگری مدنی ، مشارکت اجتماعی.