تبیین مبانی تربیتی مبتنی بر انسان شناسی قرآن و جهان بینی توحیدی در سیره معصومین(ع)

در سیر تفکرات تربیتی، معاصر شکافی آشکار میان مبانی انسان شناسی اسلامی و نظام های تربیتی رایج دیده می شود؛ به ویژه آنکه پژوهش های پیشین به ندرت به صورت هدفمند و تلفیقی مبانی تربیت را بر اساس تلفیق انسان شناسی قرآنی و جهان بینی توحیدی در بازتاب عملی سیره معصومین بررسی کرده اند. این پژوهش با هدف تبیین مبانی تربیتی مبتنی بر انسان شناسی قرآن و جهان بینی توحیدی در سیره معصومین (ع) طراحی شد. نوع پژوهش کیفی و از نوع توصیفی-تحلیلی بود و داده ها از طریق تحلیل محتوای تمثیلی آیات قرآن کریم، روایات معتبر منقول از معصومین (ع) و متون مرتبط با سیره تربیتی ایشان جمع آوری گردید. تحلیل داده ها با روش استدلال تمثیلی و بر اساس معیارهای اعتبار روایی و دلالت قرآنی انجام پذیرفت. یافته ها نشان داد که هشت مبنای کلیدی تربیتی در این حوزه قابل استخراج است: انسان به مثابه خلیفه ای برگزیده با ذاتی مکرم، فطرت گرایی به عنوان اساس رشد اخلاقی، جهان بینی توحیدی به عنوان چارچوب هدایتگر رفتار، عقلانیت فعال در مقابل تسلیم گری، تربیت مبتنی بر الگوی عملی، تدریج و تحمل در فرآیند شکل گیری شخصیت، رابطه عینی میان ایمان و اخلاق، مسئولیت پذیری در چارچوب میثاق الهی. نتیجه گیری اصلی این است که سیره معصومین (ع) نه تنها یک الگوی رفتاری بلکه یک نظام تربیتی یکپارچه را بر پایه انسان شناسی قرآنی ارائه می دهد که می تواند چارچوبی نظری و عملی برای بازتولید نظام های آموزشی تربیتی اسلامی فراهم آورد. این یافته ها کاربردهای گسترده ای در طراحی برنامه های درسی، تربیت مربیان و بازتعریف اهداف تربیت دینی دارند.

کلیدواژه ها:

انسان شناسی ، قرآنی ، جهان بینی ، توحیدی ، تربیت ، دینی ، سیره معصومین ، روان شناسی تربیتی ، روان شناسی دینی