نقش فرآیندهای ترمیمی در کاهش اثرات منفی مجازات های سنتی بر نوجوانان بزهکار

نظام عدالت کیفری سنتی در برخورد با نوجوانان بزهکار، از طریق اعمال مجازات های تنبیهی مانند حبس در کانون اصلاح و تربیت، محکومیت رسمی و برچسب زنی مجرمانه، آثار زیان باری بر هویت اجتماعی، روان شناسی و آینده این گروه آسیب پذیر بر جای می گذارد. در مقابل، رویکرد عدالت ترمیمی با تاکید بر مشارکت فعال همه ذی نفعان جرم، جبران خسارت بزه دیده و بازپذیری اجتماعی بزهکار، چارچوبی متفاوت برای پاسخ به بزهکاری نوجوانان ارائه می دهد. هدف این پژوهش، تبیین نقش فرآیندهای ترمیمی از جمله میانجیگری کیفری، تعلیق تعقیب، خدمات عام المنفعه، سپردن به خانواده و نشست های ترمیمی در کاهش اثرات منفی مجازات های سنتی است. پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه ای شامل قوانین موضوعه ایران، اسناد بین المللی، پایان نامه ها و مقالات علمی معتبر انجام شده است. یافته ها نشان می دهد که فرآیندهای ترمیمی با جلوگیری از الصاق برچسب مجرمانه، حفظ پیوند خانوادگی، تقویت مسئولیت پذیری و تامین نیازهای بزه دیده، اثربخشی بیشتری در بازپذیری اجتماعی نوجوانان دارند. فراتحلیل کیمبرل و همکاران (۲۰۲۳) بر ۵۷ مطالعه نشان می دهد برنامه های ترمیمی با اندازه اثر کوچک تا متوسط (g=۰.۲۳)، کاهش معنا داری در تکرار جرم نوجوانان ایجاد می کنند. نتایج حاکی است که گذار از نظام تنبیه محور به رویکرد ترمیمی در دادرسی نوجوانان ایران ضرورتی اجتناب ناپذیر است که هم الزامات بین المللی و هم داده های جرم شناختی آن را تایید می کنند.

کلیدواژه ها:

عدالت ترمیمی ، نوجوانان بزهکار ، مجازات های سنتی ، میانجیگری ، بازپذیری اجتماعی ، دادرسی افتراقی اطفال