بازشناسی معماری شاه نشین قلعه رودخان با تاکید بر الگوی فضایی و تکنیک های ساخت

مجموعه تاریخی قلعه رودخان در استان گیلان یکی از ارزشمندترین آثار معماری و نظامی ایران است که با وجود اهمیت چشمگیر تاریخی، کالبدی و گردشگری، هنوز به طور متناسب با شان خود در حوزه مطالعات شناخت معماری بررسی نشده است. پژوهش های شناخت، به ویژه در شاخه معماری، نقشی اساسی در آشکارسازی ارزش های برجسته اثر و تدوین راهکارهای حفاظت مبتنی بر آن دارند. در این میان، شاه نشین به عنوان یکی از شاخص ترین فضاهای قلعه، جایگاهی تعیین کننده در ساختار فضایی و سلسله مراتب کالبدی مجموعه ایفا می کند. این پژوهش با هدف بازشناسی معماری شاه نشین و تحلیل فرم، پلان و موقعیت فضایی آن در ساختار کلی قلعه انجام شده است. روش تحقیق مبتنی بر ترکیبی از مطالعات اسنادی، بررسی های میدانی، تحلیل تطبیقی سه برداشت معماری مربوط به دوره های مختلف و خوانش شواهد کالبدی است. نتایج نشان می دهد که استقرار شاه نشین در منتهی الیه غربی و مرتفع ترین نقطه تپه، افزون بر نقش نظارتی و فرماندهی، در شکل گیری سازمان فضایی قلعه و ارتباط آن با عناصر کلیدی همچون دروازه اصلی و آب انبار نقشی مستقیم داشته است. همچنین مقایسه برداشت ها بیانگر وجود سازمان فضایی منسجم تری در لایه های اولیه بنا، به ویژه در طبقه فوقانی اکنون ازمیان رفته، است؛ سازمانی که با شواهد تیرریزی ها و مسیرهای حرکتی داخلی همخوانی دارد. این یافته ها ضمن روشن ساختن ابعاد کمترشناخته شده کالبد شاه نشین، می تواند مبنایی برای تصمیم گیری های حفاظتی و تدوین راهبردهای مرمتی مبتنی بر شناخت دقیق معماری آن قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

بازشناسی ، قلعه رودخان ، شاه نشین ، سازمان فضایی