بررسی جامع پسماندهای پلی اتیلن ترفتالات (PET): اثرات زیست محیطی و راهکارهای نوین مدیریت و بازیافت در راستای توسعه پایدار

پلی اتیلن ترفتالات (PET) به عنوان یکی از پرمصرف ترین پلیمرهای ترموپلاستیک در جهان، جایگاه ویژه ای در صنایع بسته بندی، تولید بطری های نوشیدنی و صنایع نساجی دارد. ویژگی هایی همچون شفافیت بالا، استحکام مکانیکی مناسب، وزن کم، پایداری شیمیایی و قابلیت شکل پذیری، این ماده را به گزینه ای ایده آل برای کاربردهای گسترده صنعتی تبدیل کرده است. با این حال، افزایش چشمگیر تولید و مصرف PET در دهه های اخیر، به ویژه در محصولات یک بار مصرف، منجر به تولید حجم عظیمی از پسماندهای پلاستیکی شده است. پسماندهای PET به دلیل وجود پیوندهای استری بسیار پایدار در ساختار مولکولی خود، در برابر تخریب زیستی و طبیعی مقاوم بوده و می توانند صدها سال در محیط باقی بمانند. این ماندگاری طولانی، ضمن آلوده کردن خاک و منابع آب سطحی و زیرزمینی، به تدریج منجر به تشکیل ذرات ریز موسوم به میکروپلاستیک می شود که از طریق زنجیره غذایی وارد بدن موجودات زنده شده و سلامت انسان و اکوسیستم ها را با مخاطرات جدی مواجه می سازد. در کنار اثرات زیست محیطی، انباشت پسماندهای PET هزینه های سنگین اقتصادی به ویژه در حوزه جمع آوری، تفکیک و دفن پسماندها به همراه داشته است. از سوی دیگر، نرخ پایین بازیافت به دلیل ضعف زیرساخت ها، اختلاط گریدهای مختلف PET و وجود ناخالصی ها، چرخه مدیریت این پسماندها را با چالش های مضاعفی روبرو کرده است. در این راستا، پژوهش حاضر با رویکردی جامع به بررسی ساختار شیمیایی، انواع و ویژگی هایPET ، تحلیل پیامدهای زیست محیطی، اقتصادی و بهداشتی ناشی از پسماندهای آن و معرفی فناوری های نوین مدیریت و بازیافت می پردازد. یافته ها حاکی از آن است که در کنار روش سنتی بازیافت مکانیکی که با محدودیت هایی نظیر افت کیفیت در چرخه های متعدد همراه است، فناوری های پیشرفته تری نظیر بازیافت شیمیایی (با بازدهی بالا و قابلیت تولید مونومرهای خالص) و بازیافت زیستی (با استفاده از آنزیم هایی مانند PETase و میکروارگانیسم های تجزیه کننده PET) چشم انداز امیدوارکننده ای برای مدیریت پایدار پسماندهای PET ارائه می دهند. همچنین، اجرای سیاست های اقتصاد چرخشی شامل طراحی محصولات برای بازیافت، توسعه بازار مواد بازیافتی و ایجاد سیستم های جمع آوری هوشمند، نقشی کلیدی در کاهش وابستگی به منابع فسیلی و ارتقای بهره وری مواد ایفا می کند. در نهایت، مقاله بر ضرورت همکاری میان صنعت، دولت و جامعه علمی برای گذار از رویکرد خطی «تولید-مصرف-دفن» به سمت مدل های پایدار و چرخشی تاکید می نماید.

کلیدواژه ها:

پلی اتیلن ترفتالات ، پسماند پلاستیکی ، بازیافت شیمیایی ، بازیافت زیستی ، اقتصاد چرخشی.