سنجش انتقادی عدالت فضایی در پارادایم شهر ۱۵ دقیقه ای: واکاوی شکاف دسترسی در الگوریتم های مدیریت شهری هوشمند

پارادایم «شهر ۱۵ دقیقه ای» به عنوان راهکاری نوین برای گذار به پایداری شهری و بازسازی مقیاس انسانی در کلان شهرها مطرح شده است؛ با این حال، پیاده سازی این الگو در کلان شهری همچون تهران با چالش های بنیادینی در حوزه «عدالت فضایی» و «دقت الگوریتمیک» روبروست. این مقاله با اتخاذ رویکردی انتقادی، به واکاوی شکاف موجود میان «نزدیکی تئوریک» در اسناد برنامه ریزی و «دسترسی واقعی» در زیست جهان شهری می پردازد. روش تحقیق در این پژوهش مبتنی بر تحلیل شبکه چندعامله و مدل سازی تغییرات اصطکاک فضایی است که با استفاده از داده های باز شهری و لایه های جمعیتی استخراج شده است.در این مطالعه، برخلاف مدل های سنتی که دسترسی را یک متغیر هندسی صلب فرض می کنند، از پارامترهای حرکتی متغیر برای گروه های حساس (سالمندان و اقشار کم درآمد) استفاده شده است تا پدیده «ناپیدایی اجتماعی در الگوریتم ها» ردیابی شود. یافته های پژوهش نشان می دهد که در مناطق متراکم و حاشیه ای تهران، به دلیل نادیده گرفتن الگوهای حرکتی غیرخطی و فرکانس های واقعی حمل ونقل عمومی در مدل های مکان مبنا، نوعی سوگیری الگوریتمیک (Algorithmic Bias) رخ داده است که شعاع دسترسی واقعی را تا ۴۵ درصد نسبت به مدل های استاندارد کاهش می دهد. در نهایت، این مقاله بر ضرورت گذار از «بهینه سازی تکنوکراتیک» به سمت «حساب رسی اجتماعی الگوریتم ها» تاکید کرده و چارچوبی را برای ادغام شاخص های محرومیت در سیستم های پشتیبان تصمیم گیری (DSS) جهت تحقق عدالت فضایی پایدار پیشنهاد می دهد.

کلیدواژه ها:

شهر ۱۵ دقیقه ای ، عدالت فضایی ، سوگیری الگوریتمیک ، تهران ، ناپیدایی اجتماعی ، تحلیل شبکه چندعامله ، دسترسی عادلانه.