طلاق توافقی در گذار از تقصیرمحوری به اراده محوری: مطالعه تطبیقی حقوق ایران و انگلستان

طلاق توافقی به عنوان یکی از مهم ترین شیوه های انحلال نکاح در نظام های حقوقی معاصر، بیانگر تحول نگرش قانون گذار نسبت به نهاد خانواده، نقش اراده زوجین و میزان مداخله دولت در روابط خصوصی است. در حقوق انگلستان، این تحول با تصویب قانون «طلاق بدون تقصیر» (No-Fault Divorce) در سال ۲۰۲۲ به صورت برجسته نمود یافته و طلاق از یک فرآیند تقصیرمحور و خصمانه، به سازوکاری اراده محور، مشارکتی و کم تنش تبدیل شده است. در مقابل، حقوق ایران علی رغم شناسایی طلاق توافقی، همچنان متاثر از مبانی فقهی، ساختار سنتی حق طلاق و مداخلات گسترده دادگاه است که در عمل، اعمال اراده آزاد زوجین، به ویژه زوجه، را با محدودیت هایی مواجه می سازد. پژوهش حاضر با بهره گیری از روش توصیفی–تحلیلی و تطبیقی، به بررسی مفهوم، مبانی، روند اجرایی و آثار حقوقی و اجتماعی طلاق توافقی در حقوق ایران و انگلستان می پردازد و با استفاده از منابع کتابخانه ای و اسناد قانونی، نقاط اشتراک و افتراق دو نظام را تحلیل می کند. یافته های تحقیق نشان می دهد که در حقوق انگلستان، ساده سازی تشریفات، حذف الزام به اثبات تقصیر، تقویت نهاد میانجی گری و تاکید بر برابری جنسیتی و منافع عالیه کودک، موجب کاهش تعارضات قضایی و افزایش کارآمدی نظام طلاق شده است؛ در حالی که در حقوق ایران، تمرکز بر کنترل قانونی طلاق و حمایت های مالی سنتی، نه تنها نقش موثری در کاهش نرخ طلاق نداشته، بلکه در برخی موارد پیامدهای معکوس اجتماعی و روانی به دنبال آورده است. در پایان، بر ضرورت اصلاح تدریجی مقررات طلاق توافقی در حقوق ایران، با تاکید بر تقویت اراده زوجین، بازنگری در نقش دادگاه و توجه بیشتر به منافع کودک، در چارچوب ملاحظات فرهنگی و شرعی، تاکید می شود.

کلیدواژه ها:

طلاق توافقی ، طلاق بدون تقصیر ، اراده زوجین ، حقوق تطبیقی ، حقوق ایران ، حقوق انگلستان