بررسی مسئولیت مدنی ناشی از عملکرد هوش مصنوعی در چارچوب حقوق (رویکرد تطبیقی و تحلیلی)

تحولات گسترده فناوری در دهه های اخیر، به ویژه در حوزه هوش مصنوعی، مسائل نوینی در حقوق خصوصی ایجاد کرده اند که نظام های سنتی حقوقی قادر به پاسخ گویی کامل به آن ها نیستند. یکی از چالش های اصلی، تعیین مسئولیت مدنی ناشی از عملکرد سامانه های هوشمند است؛ چرا که رفتارهای خودکار و پیش بینی ناپذیر این سامانه ها، چهارچوب های کلاسیک تقصیر، رابطه سببیت و احراز زیان را با دشواری مواجه کرده است. این مقاله با بهره گیری از روش توصیفی–تحلیلی و تطبیقی، ابتدا مفاهیم و ویژگی های خاص هوش مصنوعی (خودمختاری، یادگیری تطبیقی و پیش بینی ناپذیری) را بررسی می کند، سپس ظرفیت حقوق ایران در پاسخ گویی به این فناوری ها را تحلیل می نماید و در نهایت با مقایسه تجارب کشورهای پیشرفته نظیر اتحادیه اروپا و ایالات متحده، چارچوب پیشنهادی برای مسئولیت مدنی AI ارائه می شود.یافته های این تحقیق نشان می دهد که:اس ساختار فعلی حقوق ایران به طور عمده انسان محور بوده و فاقد ظرفیت کافی برای مسئولیت پذیری سامانه های خودمختار است؛۲. نظریه های کلاسیک مسئولیت (تقصیر، خطر، تسبیب) به تنهایی نمی توانند رفتار غیرقابل پیش بینی AI را پوشش دهند؛۳. ترکیب مدل های مسئولیت تولیدکننده، کاربر و مالک، همراه با شفافیت الگوریتمی و ایجاد سازوکار بیمه ای، می تواند الگوی قابل قبول و عملی برای جبران خسارات ارائه دهد.این مطالعه تاکید می کند که اصلاحات نظری، تقنینی و نهادی برای حقوق ایران ضروری است تا بتواند با پیچیدگی های فناوری های هوشمند هماهنگ شود و نظام مسئولیت مدنی را در عصر هوش مصنوعی موثر و عادلانه سازد