بررسی تطبیقی علیت از دیدگاه هیوم و سید جلال الدین آشتیانی

بررسی تطبیقی مفهوم علیت در اندیشه دیوید هیوم و سید جلال الدین آشتیانی نشان می دهد که این دو متفکر از دو سنت فلسفی متفاوت به مسئله رابطه علت و معلول نگریسته اند. هیوم با رویکرد تجربه گرایانه، علیت را نه یک پیوند ضروری در عالم خارج، بلکه حاصل عادت ذهن در مشاهده توالی مکرر پدیده ها می داند و معتقد است انسان هرگز ضرورت واقعی میان علت و معلول را ادراک نمی کند. در مقابل، سید جلال الدین آشتیانی با تکیه بر مبانی حکمت متعالیه و سنت فلسفه اسلامی، علیت را حقیقتی عینی، ضروری و مبتنی بر رابطه وجودی میان علت و معلول می شمارد. از دیدگاه وی، معلول در اصل وجود و بقای خود وابسته به علت است و این وابستگی ریشه در ساختار هستی دارد، نه صرفا در ذهن انسان. در حالی که هیوم به نوعی شکاکیت معرفت شناختی درباره علیت می رسد، آشتیانی با پذیرش اصالت وجود و تشکیک وجود، از ضرورت و واقعیت علیت دفاع می کند. بنابراین، تفاوت اصلی این دو دیدگاه در تفسیر منشا علیت است؛ هیوم آن را محصول تجربه و عادت ذهنی می داند، در حالی که آشتیانی آن را اصلی هستی شناختی و بنیادین در نظام عالم تلقی می کند.

کلیدواژه ها:

علیت ، دیوید هیوم ، سید جلال الدین آشتیانی