از «خود»نمایی تا «دگر»خواهی: بررسی تمایلات کاربران دختر نوجوان (۱۳ تا ۱۸ ساله) ایرانی نسبت به نحوه نمایش خود در شبکه اجتماعی تیک تاک

پیشرفت ها و دگرگونی های گسترده و چندبعدی فناوری های اطلاعاتی و ارتباطی (ICT) و موج دیجیتالی شدن، موجب تغییر ذائقه مخاطبان رسانه ها و انتظارات مصرف کنندگان محتواهای رسانه ای، و پدید آمدن اشکال نوینی از رسانه ها شده است. در این بین، شبکه اجتماعی «تیک تاک»، به عنوان یکی از نوپدیدترین رسانه های مورد اشاره، طی شش سال اخیر، با تمرکز بر تصویر و محوریت ساخت؛ به اشتراک گذاری (شیر) و تماشای ویدیوهای کوتاه و موزیکال، مورد استقبال فراوان نوجوانان قرار گرفته که با هدفی عمدتا مشترک (هویت سازی از طریق تولید/مصرف سرگرمی) از این شبکه اجتماعی استفاده بسیاری می کنند. این مقاله، به بررسی حضور کاربران دختر نوجوان ایرانی (۱۳ تا ۱۸ ساله) در شبکه اجتماعی تیک تاک و تمایلات آنها در ارتباط با چگونگی نمایش «خود» (ظاهر، سبک زندگی، روابط،...) در این رسانه می پردازد. بدین منظور و با استفاده از روش های نمونه گیری در دسترس و گلوله برفی، مجموعا پروفایل شصت نوجوان دختر مورد بررسی و تحلیل محتوا قرار گرفته و مضامین مشترک تصویری و متنی آنها استخراج و کدگذاری و با کاربران مورد نظر، درباره اهداف و تمایلات شان مصاحبه شد. نتایج این تحلیل به طور خلاصه نشان می دهد (۱) تاکید اغراق آمیز بر تفاوت ظاهری (آرایش و پوشش) با هنجارهای جامعه، (۲) نمایش چهره ای کاملا آزاد (بی قیدوبند)، راحت و رها از خود در ارتباطات، (۳) ادعای نفی هرگونه کنترل/راهنمایی و تاکید بر انتخاب های شخصی، (۴) ارائه تصویری غنی و اشرافی از سبک زندگی و مصارف روزمره، و (۵) نمایش موافقت بی قید و شرط با تمام گرایش ها و سلایق فکری مختلف و بعضا متضاد موجود، از عمده ترین مضامین مطرح شده در پروفایل های مورد بررسی بوده اند. تلاش برای اثبات چهره ای با هویت مستقل از خانواده، و افزایش میزان پذیرش، مقبولیت و محبوبیت میان هم سالان (به عنوان معیار «قدرت») از طریق هنجارشکنی در پوشش، رفتار، انتخاب ها و سبک زندگی و نیز به واسطه نمایش چهره ای نزدیک به «فردی دیگر» (سلبریتی ها/تیک تاکرهای محبوب این نسل)، از مهم ترین دلایل وجود مضامین فوق تصور می شوند. نتایج این پژوهش می تواند به سیاستگذاران فرهنگی، اجتماعی و پرورشی کشور کمک نماید با برنامه ریزی شایسته تر، از طریق شناخت صحیح و دقیق تمایلات و شرایط هویتی جامعه هدف مذکور و اقدام به آگاهی بخشی به آنها، نوجوانان را نسبت به شناخت کامل تر خود و فضای پیرامونی خود و نتیجتا لحاظ انتخاب ها و تصمیم های شایسته تر یاری نمایند.

کلیدواژه ها:

رسانه ، تیک تاک ، نوجوان ، دختر ، تحلیل محتوا