نقش مشعشعیان (سادات مولا) در حیات اجتماعی فارس و شهر شیراز

مشعشعیان که بعدها با عنوان «سادات مولا» در شیراز شناخته شدند، از جمله جنبش های تشیع گرای مرزی در خوزستان بودند که پس از سرکوب نظامی توسط صفویان، به تدریج به شبکه ای موثر در حیات اجتماعی فارس و شهر شیراز تبدیل شدند. این مقاله با رویکرد تاریخ اجتماعی و بهره گیری از اسناد وقفی، منابع کتابخانه ای و گزارش های تاریخی، در پی پاسخ به این پرسش است که مشعشعیان چگونه و با کدام سازوکارها از یک جنبش شورشی به نفوذی پایدار در شیراز دست یافتند. یافته های پژوهش نشان می دهد که چهار عامل کلیدی در این دگردیسی نقش داشته است: نخست، ثبت اموال به عنوان موقوفات و مدیریت آب انبارها، حمام ها و مساجد که حضور روزمره آنان را در زندگی شهری تضمین می کرد؛ دوم، کنشگری مذهبی از طریق تکایا، روضه خوانی و مناسک محرم که سرمایه نمادین مردمی برای آنان ایجاد نمود؛ سوم، نسب سازی و کاربست عنوان «سید» برای کسب مشروعیت دینی و معافیت های حقوقی؛ و چهارم، توانایی انطباق با شرایط متغیر تاریخی از صفویه تا پهلوی اول. نتیجه آنکه سادات مولا نه به عنوان حاکم یا عالم برجسته، بلکه به عنوان کارگزاران واسطه ای میان حکومت و توده های شهری، نقش ماندگاری در حیات اجتماعی فارس ایفا کردند.

کلیدواژه ها:

مشعشعیان ، سادات مولا ، شیراز ، تاریخ اجتماعی ، موقوفات