چگونه توانستم با آموزش مهارت های سواد دیجیتال، دانش آموزان پایه ششم را به کاربران آگاه، مسئول و ایمن فضای مجازی تبدیل کنم؟

گسترش روزافزون فناوری های ارتباطی و دسترسی گسترده دانش آموزان به اینترنت و شبکه های اجتماعی، ضرورت آموزش سواد دیجیتال را در مدارس ابتدایی بیش از پیش نمایان ساخته است. بسیاری از دانش آموزان بدون آگاهی کافی از پیامدهای رفتاری، اخلاقی و ایمنی در فضای مجازی از ابزارهای دیجیتال استفاده می کنند که این امر می تواند آنان را در معرض آسیب های روانی، اجتماعی و امنیتی قرار دهد. هدف از این اقدام پژوهی، ارتقای سطح آگاهی و مسئولیت پذیری دانش آموزان پایه ششم در استفاده ایمن، اخلاقی و آگاهانه از فضای مجازی از طریق آموزش مهارت های سواد دیجیتال بوده است.این پژوهش به شیوه اقدام پژوهی در سال تحصیلی ۱۴۰۵–۱۴۰۴ در مدرسه ابتدایی شاهد فاطمه عرب واقع در استان البرز، ناحیه دو کرج و شهرستان فردیس انجام شد. جامعه مورد بررسی دانش آموزان پایه ششم مدرسه بودند که در قالب یک کلاس ۳۰ نفره مورد مطالعه قرار گرفتند. مجری پژوهش فاطمه خلیلی، مراقب سلامت با ۲۰ سال سابقه خدمت، با مشاهده افزایش استفاده دانش آموزان از تلفن همراه، بازی های آنلاین و شبکه های اجتماعی و همچنین بروز برخی رفتارهای پرخطر در فضای مجازی، مسئله را شناسایی و برای بهبود وضعیت برنامه ای آموزشی و مداخله ای طراحی کرد.در مرحله گردآوری اطلاعات، از روش هایی مانند مشاهده مستقیم رفتارهای دانش آموزان، گفت وگو با آنان، پرسش های کلاسی، مشورت با معلمان و اولیا و بررسی تجربیات مشابه استفاده شد. یافته های اولیه نشان داد که بسیاری از دانش آموزان شناخت کافی از مفاهیمی مانند حریم خصوصی، امنیت اطلاعات، مدیریت زمان استفاده از اینترنت، تشخیص اخبار نادرست و رفتار مسئولانه در فضای مجازی ندارند.بر اساس نتایج مرحله تشخیص، مجموعه ای از راهکارهای آموزشی و تربیتی طراحی و اجرا شد. این راهکارها شامل برگزاری جلسات آموزشی درباره سواد دیجیتال و امنیت اینترنت، آموزش شیوه های استفاده ایمن از شبکه های اجتماعی، استفاده از پوسترها و محتوای آموزشی ساده و قابل فهم، اجرای فعالیت های مشارکتی و بحث های گروهی در کلاس، آموزش مهارت تشخیص اطلاعات نادرست، جلب مشارکت اولیا در نظارت بر فعالیت های آنلاین فرزندان و ارائه توصیه های کاربردی برای مدیریت زمان استفاده از رسانه های دیجیتال بود. همچنین از مثال های واقعی و موقعیت های شبیه سازی شده برای افزایش درک عملی دانش آموزان استفاده شد.ارزیابی نتایج نشان داد که پس از اجرای برنامه آموزشی، میزان آگاهی دانش آموزان درباره خطرات فضای مجازی، رعایت حریم خصوصی، رفتار مسئولانه در اینترنت و استفاده هدفمند از ابزارهای دیجیتال به شکل قابل توجهی افزایش یافت. دانش آموزان توانستند درباره پیامدهای انتشار اطلاعات شخصی، نحوه برخورد با پیام های ناشناس، و اهمیت احترام به دیگران در فضای مجازی شناخت بهتری پیدا کنند. همچنین مشارکت فعال دانش آموزان در بحث ها و فعالیت های آموزشی نشان داد که آموزش عملی و تعاملی سواد دیجیتال می تواند در تغییر نگرش و رفتار آنان بسیار موثر باشد.نتایج این اقدام پژوهی نشان می دهد که آموزش هدفمند و برنامه ریزی شده سواد دیجیتال در دوره ابتدایی می تواند نقش مهمی در شکل گیری رفتارهای ایمن، مسئولانه و آگاهانه در استفاده از فناوری های نوین ایفا کند. از این رو پیشنهاد می شود برنامه های آموزشی مرتبط با سواد رسانه ای و دیجیتال به صورت مستمر و متناسب با سن دانش آموزان در مدارس اجرا شده و همکاری میان مدرسه و خانواده برای هدایت صحیح استفاده از فضای مجازی تقویت شود.