رابطه میان استفاده آسیب شناختی از شبکه های اجتماعی و نارضایتی از تصویر بدنی با میانجی گری مقایسه اجتماعی در نوجوانان

در دهه اخیر، استفاده از شبکه های اجتماعی به بخش جدایی ناپذیر از زندگی روزمره نوجوانان تبدیل شده است. با این حال، استفاده افراطی، کنترل نشده و همراه با نشانه های اعتیاد رفتاری از این پلتفرم ها – که در این پژوهش «استفاده آسیب شناختی» نامیده می شود – با پیامدهای منفی متعددی برای سلامت روان نوجوانان همراه است. یکی از نگران کننده ترین این پیامدها، نارضایتی از تصویر بدنی است؛ پدیده ای که در سال های اخیر به طور چشمگیری در میان نوجوانان، به ویژه دختران، افزایش یافته است. این مقاله با روش مرور نظام مند و تحلیل ترکیبی ۷۲ مطالعه انجام شده در ایران و جهان (از سال ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۵)، به بررسی نقش میانجی گر «مقایسه اجتماعی» (مقایسه خود با دیگران در شبکه های اجتماعی) در رابطه میان استفاده آسیب شناختی از شبکه های اجتماعی و نارضایتی از تصویر بدنی در نوجوانان می پردازد. یافته ها نشان می دهد که بین استفاده آسیب شناختی از شبکه های اجتماعی و نارضایتی از تصویر بدنی رابطه مثبت و معناداری وجود دارد (همبستگی ۰.۴۸). این رابطه به طور معناداری توسط مقایسه اجتماعی (به ویژه مقایسه رو به بالا – یعنی مقایسه خود با افرادی که از نظر ظاهری «بهتر» به نظر می رسند) میانجی گری می شود. مسیر غیرمستقیم (از طریق مقایسه اجتماعی) قوی تر از مسیر مستقیم است، که نشان می دهد بخش اصلی تاثیر استفاده آسیب شناختی از شبکه های اجتماعی بر نارضایتی از تصویر بدنی از طریق افزایش مقایسه اجتماعی (و به دنبال آن احساس نقص و ناکافی بودن) تبیین می شود. این الگو در دختران قوی تر از پسران است و در نوجوانان ۱۴ تا ۱۷ ساله شدیدتر از نوجوانان ۱۲ تا ۱۴ ساله می باشد. همچنین پلتفرم های مبتنی بر تصاویر (مانند اینستاگرام) نسبت به پلتفرم های مبتنی بر متن، تاثیر مخرب تری دارند. در پایان، راهکارهای عملی برای والدین، معلمان و مشاوران به منظور کاهش تاثیرات منفی شبکه های اجتماعی بر تصویر بدنی نوجوانان ارائه می شود.

کلیدواژه ها:

استفاده آسیب شناختی از شبکه های اجتماعی ، نارضایتی از تصویر بدنی ، مقایسه اجتماعی ، نوجوانان ، سلامت روان.