تحلیل محیط داخلی و خارجی یک سازمان آموزشی

گسترش پیچیدگی های محیطی و تحولات سریع در عرصه های اجتماعی، اقتصادی و فناوری، سازمان های آموزشی را ناگزیر از بازنگری در شیوه های مدیریت و برنامه ریزی راهبردی خود ساخته است. این مطالعه از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت توصیفی-تحلیلی با رویکرد پیمایشی است. داده ها از طریق پرسشنامه محقق ساخته، مصاحبه نیمه ساختاریافته با مدیران و بررسی اسناد سازمانی در چهار نوع سازمان آموزشی (مدرسه دولتی، مدرسه غیرانتفاعی، دانشگاه و یک مرکز آموزشی دیگر) گردآوری شد. روایی ابزار با استفاده از نظر خبرگان و پایایی آن با ضریب آلفای کرونباخ تایید گردید. تحلیل داده ها در دو سطح توصیفی (میانگین، انحراف معیار) و استنباطی (آزمون های مناسب) انجام شد و سپس با تشکیل ماتریس های ارزیابی عوامل داخلی و خارجی و ترسیم ماتریس سوات و مدل اسپیس، جایگاه راهبردی هر سازمان تعیین گردید. یافته ها: نتایج نشان داد که بین عوامل محیط داخلی (نقاط قوت و ضعف) و عوامل محیط خارجی (فرصت ها و تهدیدها) با جایگاه راهبردی سازمان های آموزشی رابطه معناداری وجود دارد. نقاط قوت داخلی نظیر مدیریت مناسب و توجه به فعالیت های فرهنگی در برخی سازمان ها و نیز ضعف هایی مانند ناتوانی در به کارگیری کامل فناوری های اطلاعاتی و کمبود منابع مالی، تاثیر مستقیمی بر عملکرد و توان رقابتی سازمان ها داشتند. همچنین فرصت های محیطی مانند توسعه فناوری های آموزشی و تهدیدهایی نظیر انعطاف ناپذیری نظام آموزشی و نابرابری در دسترسی به امکانات، نقش معناداری در تعیین راهبردهای سازمانی ایفا کردند. علاوه بر این، نوع سازمان آموزشی (دولتی، غیرانتفاعی یا دانشگاهی) بر وضعیت راهبردی و نتایج تحلیل ها تاثیرگذار بود و هر سازمان با توجه به ویژگی های ساختاری و محیطی خود، در موقعیت راهبردی متفاوتی (تهاجمی، رقابتی، تدافعی یا محافظه کارانه) قرار گرفت. نتیجه گیری: به کارگیری هم زمان مدل های سوات و اسپیس می تواند تصویری جامع و دقیق از وضعیت سازمان های آموزشی ارائه دهد و زمینه را برای تدوین راهبردهای متناسب، تخصیص بهینه منابع و بهبود کیفیت مدیریت فراهم آورد. رویکرد تطبیقی این پژوهش نشان داد که تفاوت در ساختار مالکیت، منابع مالی و میزان استقلال مدیریتی، جایگاه راهبردی سازمان های آموزشی را به طور معناداری تحت تاثیر قرار می دهد. پیشنهاد می شود مدیران آموزشی با انجام تحلیل های راهبردی دوره بنیان، تصمیم گیری های خود را از سطح تجربه محور به سطح تحلیل محور ارتقا دهند و برنامه های توسعه را بر اساس شناخت دقیق نقاط قوت، ضعف، فرصت ها و تهدیدها تنظیم نمایند.

کلیدواژه ها:

تحلیل محیط داخلی و خارجی ، سازمان آموزشی ، مدیریت راهبردی ، تحلیل سوات ، مدل اسپیس ، جایگاه راهبردی